Ngữ pháp 場合は (baai wa) tiếng Nhật: “trong trường hợp” và phân biệt với たら, とき

場合 (baai) nghĩa là "trường hợp", và mẫu 〜場合は dùng để nói "trong trường hợp… thì…". Cách nối: động từ thể thường (る, ない, た) + 場合は, tính từ い + 場合は, tính từ な + な場合は, danh từ + の場合は. Ví dụ: 雨の場合は、中止です。 (Ame no baai wa, chuushi desu., "Trường hợp trời mưa thì huỷ"), 遅れる場合は、連絡してください。 (Okureru baai wa, renraku shite kudasai., "Nếu bạn sẽ đến muộn thì hãy liên lạc"). Đây là cách nói hay gặp trên biển báo, tờ hướng dẫn và thông báo ở công ty, trang trọng hơn たら và とき.

Bảng công thức

Loại từ	Cách nối	Ví dụ	Nghĩa
Động từ thể từ điển	V-る + 場合は	休む場合は	trường hợp (sẽ) nghỉ
Động từ thể ない	V-ない + 場合は	来られない場合は	trường hợp không đến được
Động từ thể た	V-た + 場合は	なくした場合は	trường hợp (lỡ) làm mất
Tính từ い	A-い + 場合は	サイズが小さい場合は	trường hợp cỡ bị nhỏ
Tính từ な	A-な + 場合は	必要な場合は	trường hợp cần thiết
Danh từ	N + の + 場合は	火事の場合は	trường hợp hoả hoạn

Vì 場合 là danh từ, nó được bổ nghĩa giống mọi danh từ khác: động từ và tính từ い đứng thẳng trước nó, tính từ な giữ な, danh từ cần の. Nếu bạn đã quen cách ghép với とき trong bài ngữ pháp とき thì 場合 ghép y hệt.

Cách đọc và cách viết

Chữ 場合 đọc là ばあい (baai), gồm 場 (ば, chỗ) và 合 (あい, hợp). Đây là cách đọc đặc biệt, người mới hay đọc thành "bagou" hoặc "jouai". Trong văn bản, bạn sẽ gặp cả 場合は lẫn 場合には. Dạng には nghe trang trọng và nhấn mạnh hơn một chút, nghĩa không đổi.

Cách chia theo từng loại từ

Động từ: る, ない hay た?

Ba dạng động từ đều dùng được, và chúng cho biết hành động xảy ra trước hay sau lời dặn.

• 遅れる場合は、事前に連絡してください。 (Okureru baai wa, jizen ni renraku shite kudasai., "Nếu sẽ đến muộn, hãy báo trước"). Dùng る vì việc báo xảy ra trước khi muộn.
• 遅れた場合は、受付で名前を言ってください。 (Okureta baai wa, uketsuke de namae o itte kudasai., "Nếu đã đến muộn, hãy báo tên ở quầy lễ tân"). Dùng た vì việc nói tên xảy ra sau khi đã muộn.
• 参加できない場合は、メールでお知らせください。 (Sanka dekinai baai wa, meeru de oshirase kudasai., "Nếu không tham gia được, xin báo qua email").

Tính từ và danh từ

• 料金が高い場合は、ほかの店も見てみます。 (Ryoukin ga takai baai wa, hoka no mise mo mite mimasu., "Nếu giá đắt thì tôi sẽ xem thử cửa hàng khác").
• 都合が悪い場合は、日にちを変えましょう。 (Tsugou ga warui baai wa, hinichi o kaemashou., "Nếu bạn không tiện thì ta đổi ngày nhé").
• 必要な場合は、こちらの書類も出してください。 (Hitsuyou na baai wa, kochira no shorui mo dashite kudasai., "Nếu cần thì nộp thêm giấy tờ này").
• 地震の場合は、机の下に入ってください。 (Jishin no baai wa, tsukue no shita ni haitte kudasai., "Khi có động đất, hãy chui xuống gầm bàn").

Các cách dùng thường gặp

1. Biển báo và hướng dẫn nơi công cộng

Ở ga tàu, thang máy, máy bán hàng, bạn sẽ thấy 場合 rất nhiều, vì nó nêu một tình huống có thể xảy ra và cách xử lý.

• 故障の場合は、こちらにお電話ください。 (Koshou no baai wa, kochira ni odenwa kudasai., "Trường hợp hỏng hóc, xin gọi số này").
• 火事の場合は、エレベーターを使わないでください。 (Kaji no baai wa, erebeetaa o tsukawanaide kudasai., "Khi có cháy, không dùng thang máy").
• お釣りが出ない場合は、ボタンを押してください。 (Otsuri ga denai baai wa, botan o oshite kudasai., "Nếu tiền thừa không ra, hãy bấm nút").

2. Thông báo và nội quy ở công ty

Nội quy, email của phòng nhân sự và bản hướng dẫn công việc dùng 場合 để đặt quy định cho từng tình huống. Người đi làm ở Nhật đọc mẫu này gần như mỗi tuần.

• 休む場合は、朝9時までに上司に連絡すること。 (Yasumu baai wa, asa kuji made ni joushi ni renraku suru koto., "Nếu nghỉ, phải báo cấp trên trước 9 giờ sáng").
• 有給休暇を取る場合は、一週間前に申請してください。 (Yuukyuu kyuuka o toru baai wa, isshuukan mae ni shinsei shite kudasai., "Nếu nghỉ phép có lương, hãy đăng ký trước một tuần").
• 体調が悪い場合は、無理をしないでください。 (Taichou ga warui baai wa, muri o shinaide kudasai., "Nếu không khoẻ, đừng cố quá").

3. Nói về trường hợp của một người

Danh từ chỉ người + の場合 nghĩa là "riêng với…", "còn… thì". Cách này rất tự nhiên khi so sánh kinh nghiệm.

• 私の場合は、電車で通っています。 (Watashi no baai wa, densha de kayotte imasu., "Riêng tôi thì đi làm bằng tàu điện").
• 子どもの場合は、料金が半分です。 (Kodomo no baai wa, ryoukin ga hanbun desu., "Trẻ em thì giá vé bằng một nửa").

4. Các cụm cố định với 場合

Cụm	Cách đọc	Nghĩa
その場合	sono baai	trong trường hợp đó
場合によっては	baai ni yotte wa	tuỳ trường hợp, có khi
どんな場合でも	donna baai demo	trong bất kỳ trường hợp nào
多くの場合	ooku no baai	trong nhiều trường hợp, thường thì
〜場合もある	baai mo aru	cũng có trường hợp…
今はそんな場合じゃない	ima wa sonna baai ja nai	giờ không phải lúc (làm chuyện đó)

Ví dụ: 場合によっては、残業をお願いすることもあります。 (Baai ni yotte wa, zangyou o onegai suru koto mo arimasu., "Tuỳ trường hợp, công ty cũng có thể nhờ bạn làm thêm giờ").

Phân biệt 場合, たら và とき

Ba mẫu này đều dịch được là "khi", "nếu", nên người học hay dùng lẫn. Điểm khác nằm ở việc tình huống có chắc xảy ra không và giọng văn trang trọng tới đâu.

Tiêu chí	場合は	たら	とき
Nghĩa chính	trường hợp giả định	nếu, sau khi	lúc, khi
Việc chắc chắn xảy ra	Không hợp	Dùng được	Dùng được
Một sự việc cụ thể đã qua	Không dùng	Dùng được (phát hiện)	Dùng được
Giọng văn	trang trọng, văn bản	văn nói	trung tính
Hay gặp ở đâu	biển báo, nội quy, hợp đồng	hội thoại hằng ngày	mọi nơi

Việc chắc chắn xảy ra: dùng たら, không dùng 場合

場合 luôn hàm ý "có thể xảy ra, có thể không". Việc về đến nhà là gần như chắc chắn, nên nói 家に着いたら、電話します。 (Ie ni tsuitara, denwa shimasu., "Về đến nhà tôi sẽ gọi"). Câu 家に着いた場合 nghe như bạn không chắc mình có về được nhà hay không.

Một lần cụ thể trong quá khứ: dùng とき

Để kể chuyện đã xảy ra, hãy dùng とき: 昨日、駅に着いたとき、雨が降っていました。 (Kinou, eki ni tsuita toki, ame ga futte imashita., "Hôm qua lúc tôi đến ga thì trời đang mưa"). Thay とき bằng 場合 ở câu này là sai, vì 場合 nói về tình huống chung, chưa xác định.

Khi nào thay cho nhau được

Trong lời hướng dẫn về tình huống giả định, cả ba thường thay được cho nhau, chỉ khác giọng: わからない場合は、聞いてください。 (trang trọng), わからないときは、聞いてください。 (trung tính), わからなかったら、聞いてね。 (thân mật). Muốn tìm hiểu kỹ hơn bốn mẫu điều kiện, xem bài câu điều kiện たら, ば, と, なら.

Lỗi người Việt hay mắc

1. Quên の sau danh từ. Viết 雨場合 là sai. Đúng: 雨の場合.
2. Thêm の sau động từ. Do quen "danh từ + の", nhiều bạn viết 行くの場合. Động từ nối thẳng: 行く場合.
3. Bỏ な của tính từ な. Viết 必要場合 là thiếu. Đúng: 必要な場合.
4. Dùng 場合 cho việc chắc chắn hoặc đã xảy ra. Kể chuyện hôm qua hay hẹn "về nhà thì gọi" nên dùng とき hoặc たら.
5. Dùng 場合 khi nói chuyện với bạn bè. Câu đúng ngữ pháp nhưng nghe như đọc nội quy. Với bạn thân, たら tự nhiên hơn.
6. Chọn sai る và た. Muốn dặn người ta báo trước thì dùng 遅れる場合; dùng 遅れた場合 tức là chuyện đã muộn rồi mới báo.

Bài tập nhỏ

Điền dạng đúng vào chỗ trống, hoặc chọn mẫu phù hợp.

1. 雨（　）場合は、試合は中止です。
2. 必要（　）場合は、印鑑を持ってきてください。
3. パスワードを忘れ（　）場合は、ここをクリックしてください。 (đã quên rồi)
4. 昨日、会社を出た（場合 / とき）、雨が降り始めました。
5. 駅に着い（場合 / たら）、電話してね。

Đáp án: 1. の (雨の場合は). 2. な (必要な場合は). 3. た (忘れた場合は). 4. とき, vì đây là việc cụ thể đã xảy ra. 5. たら, vì đến ga là việc chắc chắn và câu mang giọng thân mật.

Câu hỏi thường gặp

場合は và 場合には khác nhau thế nào?

Nghĩa như nhau. 場合には nhấn mạnh hơn và hay xuất hiện trong văn bản chính thức như hợp đồng, quy định. Khi nói, dạng 場合は phổ biến hơn.

場合 thuộc trình độ JLPT nào?

Mẫu 〜場合は thường được dạy ở cuối sơ cấp, quanh mức N4, và gặp lại nhiều trong bài đọc N3 vì các đề đọc hay dùng thông báo, hướng dẫn.

Có dùng 場合 với thể lịch sự ます được không?

Không. Trước 場合 luôn là thể thường: 行く場合, 行かない場合, không nói 行きます場合. Phần lịch sự đặt ở cuối câu. Nếu chưa chắc cách chia, xem lại bài thể thường và thể lịch sự.

場合 và なら có giống nhau không?

Có phần giống, vì cả hai đều đặt giả định. なら thường đáp lại thông tin người kia vừa nói ("nếu vậy thì"), còn 場合 liệt kê tình huống trong hướng dẫn. Bài ngữ pháp なら có so sánh chi tiết với たら.