Ngữ pháp はず (hazu) trong tiếng Nhật: chắc chắn là, はずがない, はずだった

Ngữ pháp はず (hazu) trong tiếng Nhật dùng để nói "chắc chắn là, theo lẽ thì" khi bạn có căn cứ: thể thường + はずです. Ví dụ: 荷物は明日届くはずです。 (nimotsu wa ashita todoku hazu desu, "Hàng chắc chắn mai sẽ tới", vì đã gửi nhanh). Thêm がない thành はずがない là "không thể nào", còn はずだった là "lẽ ra (theo dự tính) đã...": 電車は9時に着くはずだったのに、まだ来ない。 (densha wa kuji ni tsuku hazu datta noni, mada konai, "Tàu lẽ ra 9 giờ tới, vậy mà vẫn chưa thấy").

Bảng công thức

Muốn nói	Công thức	Ví dụ	Nghĩa
Chắc chắn là (có căn cứ)	thể thường + はずです	会議は3時に終わるはずです。	Cuộc họp chắc chắn 3 giờ xong.
Chắc chắn là không	V ない + はずです	田中さんは来ないはずです。	Chắc anh Tanaka không đến đâu.
Không thể nào	thể thường + はずがない	そんなはずがない。	Không thể có chuyện đó.
Lẽ ra (theo dự tính) đã	thể thường + はずだった	会うはずだった。	Lẽ ra đã gặp.
Đâu ngờ lại thế này	こんなはずじゃなかった	こんなはずじゃなかった。	Đâu phải thế này.
Thảo nào, hèn gì	(A) はずだ + lý do	寒いはずだ。	Thảo nào lạnh.

Cách ghép はず với từng loại từ

はず là danh từ hình thức, nên đứng trước nó là dạng bổ nghĩa cho danh từ. Thực tế chỉ có hai chỗ cần nhớ: tính từ な giữ な, danh từ thêm の.

Loại từ	Công thức	Ví dụ	Cách đọc	Nghĩa
Động từ	V thể thường + はず	届くはずです	todoku hazu desu	chắc chắn sẽ tới
Động từ (quá khứ)	V た + はず	入れたはずです	ireta hazu desu	chắc chắn đã cho vào
Động từ (phủ định)	V ない + はず	知らないはずです	shiranai hazu desu	chắc là không biết
Tính từ い	A い + はず	おいしいはずです	oishii hazu desu	chắc chắn ngon
Tính từ な	A な + はず	静かなはずです	shizuka na hazu desu	chắc chắn yên tĩnh
Danh từ	N の + はず	休みのはずです	yasumi no hazu desu	chắc chắn là ngày nghỉ

Thể thường của từng loại từ, nếu bạn chưa chắc, xem lại ở bài thể thường và thể lịch sự. Trong văn nói thân mật, thay です bằng だ hoặc bỏ hẳn: 来るはずだよ。 (kuru hazu da yo, "Chắc chắn sẽ đến mà").

はずです: phỏng đoán có căn cứ

Người nói dựa vào một thông tin, lịch trình, kinh nghiệm hay lẽ thường để suy ra kết luận gần như chắc. Căn cứ đó thường được nói ra ở vế trước, hay đi với から.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
彼は日本に10年住んでいたから、日本語が上手なはずです。	kare wa Nihon ni jūnen sunde ita kara, nihongo ga jōzu na hazu desu	Anh ấy sống ở Nhật 10 năm nên chắc chắn giỏi tiếng Nhật.
今日は日曜日だから、銀行は休みのはずです。	kyō wa nichiyōbi da kara, ginkō wa yasumi no hazu desu	Hôm nay chủ nhật nên ngân hàng chắc chắn nghỉ.
有名な店のケーキだから、おいしいはずです。	yūmei na mise no kēki da kara, oishii hazu desu	Bánh của tiệm nổi tiếng nên chắc chắn ngon.
鍵はかばんに入れたはずです。	kagi wa kaban ni ireta hazu desu	Tôi nhớ chắc là đã bỏ chìa khoá vào cặp rồi.
母は今、家にいるはずです。	haha wa ima, ie ni iru hazu desu	Giờ này mẹ tôi chắc chắn đang ở nhà.

Câu về chìa khoá cho thấy cách dùng rất hay gặp: tự tin vào trí nhớ của mình, nhưng thực tế có thể không đúng. Người Nhật hay thêm 確か (tashika, "nếu tôi nhớ không nhầm") phía trước: 確か、ここに置いたはずなんだけど。 (tashika, koko ni oita hazu na n da kedo, "Nhớ là để ở đây mà...").

はずがない: không thể nào

はずがない (lịch sự: はずがありません) phủ định cả khả năng xảy ra. Người nói tin chắc điều đó là vô lý. Dạng はずはない nghĩa tương tự, nhấn mạnh hơn một chút.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
あんなに練習したんだから、負けるはずがない。	anna ni renshū shita n da kara, makeru hazu ga nai	Đã tập nhiều thế rồi, không thể nào thua.
彼女がそんなことを言うはずがありません。	kanojo ga sonna koto o iu hazu ga arimasen	Cô ấy không thể nào nói điều như vậy.
この時間に店が開いているはずはない。	kono jikan ni mise ga aite iru hazu wa nai	Giờ này cửa hàng không thể nào còn mở.

ないはず và はずがない khác nhau thế nào

	V ない + はずです	V + はずがない
Độ chắc	khá chắc là không	chắc chắn tuyệt đối là không
Ví dụ	彼は知らないはずです。	彼が知っているはずがない。
Nghĩa	Chắc anh ấy không biết.	Anh ấy không thể nào biết được.
Sắc thái	bình tĩnh, suy luận	phản bác mạnh, có khi kèm ngạc nhiên

はずだった: lẽ ra đã, theo kế hoạch thì

はずだった nói một việc đã được dự tính hoặc mong đợi, nhưng thực tế không diễn ra như vậy. Vế sau thường có が, のに, けど để kể chuyện ngược lại.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
今日は友達と会うはずだったが、雨で中止になった。	kyō wa tomodachi to au hazu datta ga, ame de chūshi ni natta	Hôm nay lẽ ra gặp bạn, nhưng mưa nên huỷ.
荷物は昨日届くはずだったのに、まだ届かない。	nimotsu wa kinō todoku hazu datta noni, mada todokanai	Hàng lẽ ra hôm qua tới, vậy mà vẫn chưa tới.
こんなはずじゃなかった。	konna hazu ja nakatta	Đâu ngờ lại thành ra thế này.

こんなはずじゃなかった là câu cảm thán rất đời thường khi kết quả khác xa mong đợi: món nấu hỏng, chuyến đi gặp sự cố, kết quả thi thấp.

はずだ với nghĩa "thảo nào"

Khi vừa biết lý do của một điều mình đã thấy, người Nhật dùng はずだ để tỏ ý "hèn gì, thảo nào". Lúc này はず đứng trước, lý do đến sau.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
寒いはずだ。雪が降っている。	samui hazu da. yuki ga futte iru	Thảo nào lạnh, tuyết đang rơi.
上手なはずだ。彼はプロだったんだ。	jōzu na hazu da. kare wa puro datta n da	Hèn gì giỏi thế, anh ấy từng là dân chuyên nghiệp.

Phân biệt はず với でしょう và べき

Tiếng Việt nói "chắc là" và "lẽ ra" cho nhiều tình huống khác nhau, nên người học hay lẫn ba mẫu này.

Mẫu	Nghĩa chính	Căn cứ	Ví dụ
はずです	chắc chắn là (theo lẽ, theo thông tin)	có căn cứ rõ	彼はもう着いたはずです。
でしょう	có lẽ, chắc là (phỏng đoán chung)	không cần căn cứ cụ thể	明日は雨でしょう。
べきです	nên, phải (theo bổn phận, đạo lý)	đánh giá đúng sai	約束は守るべきです。

Câu 彼はもう着いたはずです。 (kare wa mō tsuita hazu desu) nghĩa là "chắc chắn anh ấy đã tới rồi", ví dụ vì bạn biết giờ tàu. Câu 約束は守るべきです。 (yakusoku wa mamoru beki desu) là "phải giữ lời hứa", không có phỏng đoán nào. Muốn so kỹ hơn các mẫu phỏng đoán, xem bài でしょう và かもしれない.

"Lẽ ra" dịch sang はずだった hay べきだった

Câu tiếng Việt	Ý thật sự	Tiếng Nhật
Lẽ ra tàu đã đến lúc 9 giờ.	theo lịch, dự tính	電車は9時に着くはずだった。
Lẽ ra tôi nên đi sớm hơn.	hối tiếc, đánh giá nên làm	もっと早く出るべきだった。

Mẹo: nếu thay "lẽ ra" bằng "theo kế hoạch thì" mà câu vẫn đúng, dùng はずだった. Nếu thay bằng "đáng lẽ phải" mang ý tự trách, dùng べきだった. Mẫu "phải làm" theo nghĩa bắt buộc có bài riêng: なければなりません.

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ 静かはずです。 → ✓ 静かなはずです。 Tính từ な phải giữ な.
• ✗ 休みはずです。 → ✓ 休みのはずです。 Danh từ thêm の.
• ✗ 行きますはずです。 → ✓ 行くはずです。 Trước はず dùng thể thường, không dùng ます.
• ✗ Dùng はず cho ý định của chính mình: 私は来年日本へ行くはずです。 nghe như việc do người khác sắp xếp. Muốn nói kế hoạch của bản thân, dùng 行くつもりです。 (xem つもり).
• ✗ Dùng はず khi không có căn cứ gì, như đoán thời tiết tuần sau theo cảm giác. Lúc đó でしょう hoặc と思います tự nhiên hơn.

Bài tập nhỏ

Điền はず, はずがない hoặc はずだった, chia đúng dạng:

Câu	Đề bài
1	彼は毎日練習しているから、上手な ___ です。
2	今日は祝日だから、学校は休み ___ です。
3	あの真面目な人が嘘をつく ___ 。
4	旅行に行く ___ のに、病気で行けなかった。
5	Sửa câu sai: このレストランは有名はずです。

Đáp án:

1. 彼は毎日練習しているから、上手なはずです。
2. 今日は祝日だから、学校は休みのはずです。
3. あの真面目な人が嘘をつくはずがない。
4. 旅行に行くはずだったのに、病気で行けなかった。
5. このレストランは有名なはずです。

Câu hỏi thường gặp

はず viết bằng kanji thế nào?

Kanji là 筈, nhưng hiện nay gần như luôn viết bằng hiragana はず. Bạn chỉ cần nhận ra chữ này khi đọc văn cũ.

はずです khác と思います ở đâu?

と思います chỉ nêu suy nghĩ của người nói, độ chắc tuỳ ngữ cảnh. はずです cho thấy kết luận đến từ một căn cứ, nên nghe chắc hơn. Cách dùng と思います có ở bài と思います.

はずがない và わけがない có giống nhau không?

Nghĩa gần giống, đều là "không thể nào". わけがない thường nghe cảm xúc hơn trong hội thoại. Ở trình độ sơ cấp, dùng はずがない là đủ.

はず thuộc trình độ JLPT nào?

はず, はずがない thường được dạy ở cuối sơ cấp, quanh mức N4. はずだった và nghĩa "thảo nào" hay xuất hiện ở N3.