Ngữ pháp すぎる (sugiru) trong tiếng Nhật: cách nói "quá"

Ngữ pháp すぎる (sugiru) nghĩa là "quá, quá mức", thường kèm ý chê: vượt mức nên gây phiền. Công thức: động từ bỏ ます + すぎる, tính từ い bỏ い + すぎる, tính từ な bỏ な + すぎる. Ví dụ: 昨日は食べすぎました。 (kinō wa tabesugimashita, "hôm qua tôi ăn quá nhiều"), この靴は高すぎます。 (kono kutsu wa takasugimasu, "đôi giày này đắt quá"). Phần dưới có bảng ghép theo từng loại từ, dạng danh từ すぎ, cách nói khen kiểu giới trẻ và các lỗi người Việt hay mắc.

Bảng công thức

Loại từ	Cách ghép	Ví dụ	Nghĩa
Động từ	V bỏ ます + すぎる	飲みすぎる	uống quá nhiều
Tính từ い	bỏ い + すぎる	寒すぎる	lạnh quá
Tính từ い đặc biệt	いい → よすぎる	よすぎる	tốt quá mức
Tính từ な	bỏ な + すぎる	静かすぎる	yên tĩnh quá
Danh từ (dạng すぎ)	V bỏ ます + すぎ	食べすぎ	sự ăn quá nhiều
Phủ định ない	な + さ + すぎる	自信がなさすぎる	thiếu tự tin quá

Bản thân すぎる là động từ nhóm 2 (đuôi る), nên chia y như 食べる: すぎます (sugimasu), すぎた (sugita), すぎて (sugite), すぎない (suginai). Nếu bạn chưa vững gốc ます, xem lại bài thể ます trước.

Cách ghép với động từ

Lấy động từ ở thể ます, bỏ ます, thêm すぎる. Quy tắc này dùng chung cho cả ba nhóm động từ, kể cả する và くる.

Từ gốc	Thể ます	Ghép すぎる	Cách đọc	Nghĩa
食べる	食べます	食べすぎる	tabesugiru	ăn quá nhiều
飲む	飲みます	飲みすぎる	nomisugiru	uống quá nhiều
働く	働きます	働きすぎる	hatarakisugiru	làm việc quá sức
寝る	寝ます	寝すぎる	nesugiru	ngủ quá nhiều
使う	使います	使いすぎる	tsukaisugiru	dùng quá nhiều
言う	言います	言いすぎる	iisugiru	nói quá lời
する	します	しすぎる	shisugiru	làm quá mức
勉強する	勉強します	勉強しすぎる	benkyō shisugiru	học quá sức
考える	考えます	考えすぎる	kangaesugiru	nghĩ quá nhiều

Câu ví dụ:

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
ゲームをしすぎて、目が痛いです。	gēmu o shisugite, me ga itai desu	Chơi game nhiều quá nên đau mắt.
考えすぎないでください。	kangaesuginaide kudasai	Đừng nghĩ nhiều quá.
今月はお金を使いすぎました。	kongetsu wa okane o tsukaisugimashita	Tháng này tôi tiêu tiền quá tay.
それは言いすぎだよ。	sore wa iisugi da yo	Nói vậy là quá lời rồi đấy.

Cách ghép với tính từ い và な

Tính từ い bỏ い cuối rồi thêm すぎる. Tính từ な thì dùng phần gốc, không có な. Nếu bạn hay lẫn hai loại tính từ, bài tính từ い và な có bảng phân loại.

Tính từ	Ghép すぎる	Cách đọc	Nghĩa
高い	高すぎる	takasugiru	đắt quá, cao quá
難しい	難しすぎる	muzukashisugiru	khó quá
辛い	辛すぎる	karasugiru	cay quá
少ない	少なすぎる	sukunasugiru	ít quá
いい	よすぎる	yosugiru	tốt quá, tốt đến mức đáng ngờ
かっこいい	かっこよすぎる	kakkoyosugiru	ngầu quá
静か	静かすぎる	shizukasugiru	yên tĩnh quá
複雑	複雑すぎる	fukuzatsusugiru	phức tạp quá
派手	派手すぎる	hadesugiru	loè loẹt quá
真面目	真面目すぎる	majimesugiru	nghiêm túc quá

Hai chỗ cần nhớ. Thứ nhất, いい đổi thành よ trước khi ghép, giống khi chia quá khứ よかった. Thứ hai, 少ない và 危ない tuy kết thúc bằng ない nhưng là tính từ thường, chỉ bỏ い: 少なすぎる, 危なすぎる (abunasugiru, "nguy hiểm quá").

Với ない: thêm さ trước すぎる

Khi muốn nói "không có, không làm" ở mức quá đáng, ない đổi thành なさ rồi mới thêm すぎる. Đây là cách nói phổ biến trong hội thoại.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
時間がなさすぎる。	jikan ga nasasugiru	Thiếu thời gian quá.
彼は自信がなさすぎる。	kare wa jishin ga nasasugiru	Anh ấy thiếu tự tin quá.
野菜を食べなさすぎです。	yasai o tabenasasugi desu	Bạn ăn rau ít quá.

Dạng động từ phủ định + なさすぎ như 食べなさすぎ là văn nói. Khi viết trang trọng, người Nhật thường đổi sang cách khác như 野菜をもっと食べたほうがいいです。 (yasai o motto tabeta hō ga ii desu, "nên ăn thêm rau").

Danh từ すぎ: 食べすぎ, 飲みすぎ

Bỏ る của すぎる, bạn có danh từ chỉ "việc làm quá mức". Dạng này rất hay gặp trên bao bì thuốc, biển cảnh báo và trong lời khuyên của bác sĩ.

Danh từ	Cách đọc	Ví dụ	Nghĩa câu
食べすぎ	tabesugi	食べすぎに注意してください。	Hãy chú ý đừng ăn quá nhiều.
飲みすぎ	nomisugi	飲みすぎは体に悪いです。	Uống quá nhiều có hại cho sức khoẻ.
働きすぎ	hatarakisugi	働きすぎで倒れました。	Làm việc quá sức nên bị ngã quỵ.
言いすぎ	iisugi	ちょっと言いすぎでした。	Tôi nói hơi quá lời.

Chữ 過ぎ còn đứng sau giờ và tuổi với nghĩa "hơn, quá": 三時過ぎ (sanji sugi, "hơn ba giờ"), 四十過ぎ (yonjū sugi, "ngoài bốn mươi"). Nghĩa này trung tính, không có ý chê.

Các cách dùng すぎる trong câu

1. Nói điều không ổn vì vượt mức

Đây là nghĩa gốc. Người nói thấy mức độ đó gây bất tiện hoặc hậu quả xấu: この部屋は狭すぎます。 (kono heya wa semasugimasu, "phòng này chật quá").

2. すぎて + kết quả

Thể て của すぎる nối với hậu quả, thường là việc không làm được. Mẫu này giống cách nêu lý do trong bài ので và から, nhưng gọn hơn.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
高すぎて買えません。	takasugite kaemasen	Đắt quá nên không mua nổi.
眠すぎて何もできない。	nemusugite nani mo dekinai	Buồn ngủ quá, chẳng làm được gì.
問題が難しすぎて、全然わかりませんでした。	mondai ga muzukashisugite, zenzen wakarimasen deshita	Bài khó quá, tôi chẳng hiểu gì.

3. すぎないように: khuyên đừng làm quá

Ghép với ように để nhắc nhở. Cách nói này mềm hơn mệnh lệnh: 飲みすぎないようにしてください。 (nomisuginai yō ni shite kudasai, "cố đừng uống quá nhiều nhé"). Xem thêm về ように trong bài ようにする và ようになる.

4. Khen bằng すぎる trong văn nói

Giới trẻ Nhật dùng すぎる để khen, nghĩa gần với "xịn quá trời", "đẹp muốn xỉu". Ý chê biến mất, chỉ còn nhấn mạnh cảm xúc.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
このケーキ、おいしすぎる！	kono kēki, oishisugiru	Bánh này ngon quá trời!
この猫、かわいすぎる。	kono neko, kawaisugiru	Con mèo này dễ thương muốn xỉu.
今日の先輩、かっこよすぎ。	kyō no senpai, kakkoyosugi	Hôm nay anh ấy ngầu quá.

Cách này hợp với bạn bè, mạng xã hội. Khi khen người trên hoặc khách hàng, dùng とてもおいしいです。 hoặc 本当にきれいですね。 an toàn hơn, vì người lớn tuổi có thể vẫn hiểu すぎる theo nghĩa "quá mức".

Phân biệt すぎる với とても và あまり

Mẫu	Nghĩa	Ví dụ	Sắc thái
とても + tính từ	rất	とても高いです。	Chỉ mô tả mức độ, không kèm ý chê.
tính từ + すぎる	quá mức	高すぎます。	Vượt ngưỡng chấp nhận, thường kéo theo hậu quả.
あまり + phủ định	không ... lắm	あまり高くないです。	Giảm nhẹ, dùng với câu phủ định.
あまりに(も) ... すぎる	quá đỗi	あまりにも高すぎます。	Nhấn mạnh thêm, hay gặp trong văn viết và tin tức.

Cách thử nhanh: nếu bạn nói được "... đến mức không chịu nổi" hay "... nên không làm được" thì dùng すぎる. Nếu chỉ muốn tả "rất", dùng とても.

Lỗi người Việt hay mắc

• Dịch "đẹp quá!" thành きれいすぎる. Chữ "quá" trong tiếng Việt thường là lời khen. Muốn khen lịch sự, nói きれいですね。. Dùng きれいすぎる với người lạ dễ nghe như ý "đẹp đến mức bất thường".
• Giữ い khi ghép: viết 高いすぎる là sai, đúng là 高すぎる.
• Giữ な với tính từ な: 静かなすぎる là sai, đúng là 静かすぎる.
• Ghép いいすぎる khi muốn nói "tốt quá": いいすぎる nghe giống 言いすぎる (nói quá lời). Muốn nói tốt quá, dùng よすぎる.
• Thêm さ với 少ない: 少なさすぎる là sai, vì 少ない là tính từ thường. Chỉ ない đứng riêng (không có) và ない của động từ phủ định mới thêm さ.
• Chia sai thì: すぎる nhóm 2 nên quá khứ là すぎた, không phải すぎった.

Nhớ nhanh

• Động từ: bỏ ます + すぎる. Tính từ い: bỏ い. Tính từ な: bỏ な.
• いい thành よすぎる, ない thành なさすぎる.
• すぎて + hậu quả; すぎないように + lời khuyên.
• Bỏ る thành danh từ: 食べすぎ, 飲みすぎ.
• Khen bằng すぎる chỉ dùng với bạn bè.

Bài tập nhỏ

Điền dạng đúng của từ trong ngoặc + すぎる.

1. このラーメンは（しょっぱい）ます。
2. 昨日、お酒を（飲む）て、頭が痛いです。
3. この説明は（複雑）て、わかりません。
4. この値段は（いい）て、ちょっと怪しいです。
5. 彼はやる気が（ない）ます。

Đáp án:

1. このラーメンはしょっぱすぎます。 Mì này mặn quá.
2. 昨日、お酒を飲みすぎて、頭が痛いです。 Hôm qua uống rượu quá chén nên đau đầu.
3. この説明は複雑すぎて、わかりません。 Lời giải thích này phức tạp quá, tôi không hiểu.
4. この値段はよすぎて、ちょっと怪しいです。 Giá này tốt quá, hơi đáng ngờ.
5. 彼はやる気がなさすぎます。 Anh ấy chẳng có chút hăng hái nào.

Câu hỏi thường gặp

すぎる có viết bằng kanji không?

Có, kanji là 過ぎる. Khi đứng sau động từ hay tính từ, sách và báo thường viết bằng hiragana すぎる. Khi là động từ độc lập nghĩa "trôi qua, đi quá", hay viết kanji: 時間が過ぎる (jikan ga sugiru, "thời gian trôi qua").

すぎる đi với danh từ được không?

Trong văn nói có những câu như 子どもすぎる ("trẻ con quá"), nhưng đây là cách nói tự do, sách ngữ pháp thường không dạy. Người mới học nên dùng với động từ và tính từ, còn danh từ thì dùng dạng すぎ như 食べすぎ.

すぎる học ở trình độ nào?

Mẫu này nằm trong phạm vi N4 ở hầu hết giáo trình. Bạn có thể xem tổng thể các mẫu cần nắm ở bài JLPT N4 cần học gì.