Ngữ pháp ておく (te oku) trong tiếng Nhật: làm sẵn và khác gì てある

Ngữ pháp ておく (te oku) trong tiếng Nhật có công thức V て + おく (lịch sự: ておきます), nghĩa chính là "làm sẵn, làm trước" để chuẩn bị cho việc sau, và "cứ để nguyên như vậy". Ví dụ: 旅行の前に、ホテルを予約しておきます。 (ryokō no mae ni, hoteru o yoyaku shite okimasu, "Trước chuyến đi, tôi đặt sẵn khách sạn"), 窓を開けておいてください。 (mado o akete oite kudasai, "Cứ để cửa sổ mở nhé"). Trong văn nói, ておく rút gọn thành とく: 予約しとく, 開けとく.

Bảng công thức

Muốn nói	Công thức	Ví dụ	Nghĩa
Làm sẵn, chuẩn bị trước	V て + おきます	資料をコピーしておきます。	Tôi photo sẵn tài liệu.
Cứ để nguyên trạng thái	V て + おいてください	電気をつけておいてください。	Cứ để đèn bật nhé.
Tạm làm trước đã	とりあえず + V ておく	とりあえずビールを頼んでおこう。	Cứ gọi bia trước đã.
Cố ý không làm	V ないで + おく	彼には言わないでおきます。	Tôi sẽ không nói với anh ấy.
Văn nói (て)	V て + おく → V とく	買っとく	mua sẵn
Văn nói (で)	V で + おく → V どく	読んどく	đọc trước

Cách chia ておく

Bước 1: chia động từ chính sang thể て. Bước 2: thêm おく. おく là động từ nhóm 1 (gốc là 置く, "đặt, để"), nên tự nó chia như 書く.

Động từ	Thể て	+ ておく	Lịch sự	Văn nói
買う (nhóm 1)	買って	買っておく	買っておきます	買っとく
読む (nhóm 1)	読んで	読んでおく	読んでおきます	読んどく
書く (nhóm 1)	書いて	書いておく	書いておきます	書いとく
見る (nhóm 2)	見て	見ておく	見ておきます	見とく
調べる (nhóm 2)	調べて	調べておく	調べておきます	調べとく
する (nhóm 3)	して	しておく	しておきます	しとく
予約する (nhóm 3)	予約して	予約しておく	予約しておきます	予約しとく

Cách chia thể て từng nhóm có ở bài thể て. Sau khi ghép xong, bạn chỉ cần chia おく như mọi động từ nhóm 1:

Dạng	Của おく	Ví dụ với 買う	Nghĩa
Lịch sự	おきます	買っておきます	tôi mua sẵn
Quá khứ	おいた	買っておいた	đã mua sẵn
Thể て	おいて	買っておいてください	hãy mua sẵn giúp
Phủ định	おかない	買っておかない	không mua sẵn
Ý chí	おこう	買っておこう	mua sẵn thôi
Được không	おいてもいい	買っておいてもいいですか	tôi mua sẵn được không

Dạng おこう, おきましょう là thể ý chí, rủ mình hoặc rủ người khác làm sẵn: 明日は雨だから、傘を持っておこう。 (ashita wa ame da kara, kasa o motte okō, "Mai mưa, mang sẵn ô thôi"). Thể ý chí được giảng ở bài thể ý chí.

Cách dùng 1: làm sẵn, chuẩn bị trước

Đây là nghĩa gặp nhiều nhất. Người nói làm một việc bây giờ với mục đích rõ: để lát nữa, để ngày mai, để cho người khác đỡ vất vả. Câu thường có 前に, までに, ので để nói mục đích.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
友達が来るので、部屋を掃除しておきました。	tomodachi ga kuru node, heya o sōji shite okimashita	Bạn sắp đến nên tôi đã dọn phòng sẵn.
試験の前に、単語を覚えておきます。	shiken no mae ni, tango o oboete okimasu	Trước kỳ thi tôi học thuộc từ trước.
会議までに、資料を読んでおいてください。	kaigi made ni, shiryō o yonde oite kudasai	Hãy đọc tài liệu trước buổi họp.
ビールを冷蔵庫に入れておきました。	bīru o reizōko ni irete okimashita	Tôi đã để sẵn bia vào tủ lạnh.
日本へ行く前に、円に両替しておいたほうがいいですよ。	Nihon e iku mae ni, en ni ryōgae shite oita hō ga ii desu yo	Trước khi sang Nhật nên đổi sẵn tiền yên.

Người Nhật dùng ておきます rất nhiều ở chỗ làm, như một lời hứa sẽ lo trước: 確認しておきます。 (kakunin shite okimasu, "Tôi sẽ kiểm tra trước") hay 伝えておきます。 (tsutaete okimasu, "Tôi sẽ chuyển lời giúp").

Cách dùng 2: để nguyên trạng thái

Với những việc đã ở sẵn một trạng thái (đèn đang bật, cửa đang mở, đồ đang ở chỗ đó), ておく nghĩa là cố ý không thay đổi, cứ để vậy.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
エアコンはつけておいていいですよ。	eakon wa tsukete oite ii desu yo	Cứ để điều hoà bật cũng được.
そのままにしておいてください。	sono mama ni shite oite kudasai	Hãy cứ để nguyên như thế.
ドアを開けておきましょうか。	doa o akete okimashō ka	Tôi để cửa mở nhé?
使ったら、元の場所に戻しておいてね。	tsukattara, moto no basho ni modoshite oite ne	Dùng xong thì để lại chỗ cũ nhé.

Cách dùng 3: tạm làm trước đã

Đi với とりあえず hoặc 一応 (ichiō), ておく nghĩa là "cứ làm trước, tính sau". Bạn sẽ nghe câu とりあえずビールを頼んでおこう。 (toriaezu bīru o tanonde okō) rất nhiều ở quán nhậu Nhật. Ví dụ khác: 一応、メモしておきます。 (ichiō, memo shite okimasu, "Để tôi ghi lại phòng khi cần").

ないでおく: cố ý không làm

Phủ định ở động từ chính bằng ないで, rồi thêm おく. Nghĩa là quyết định không làm, có mục đích.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
彼には言わないでおきます。	kare ni wa iwanaide okimasu	Tôi sẽ không nói với anh ấy (để tránh rắc rối).
明日早いから、今夜はお酒を飲まないでおこう。	ashita hayai kara, kon'ya wa osake o nomanaide okō	Mai dậy sớm, tối nay không uống rượu thôi.

Rút gọn とく, どく trong văn nói

Trong hội thoại thân mật, phim, anime, bạn sẽ gặp dạng rút gọn nhiều hơn dạng đầy đủ. Quy tắc: て + お → と, で + お → ど, phần còn lại của おく giữ nguyên.

Dạng đầy đủ	Rút gọn	Cách đọc	Nghĩa
やっておく	やっとく	yattoku	làm sẵn
やっておいて	やっといて	yattoite	làm sẵn giúp nhé
やっておいた	やっといた	yattoita	đã làm sẵn rồi
やっておきます	やっときます	yattokimasu	tôi sẽ làm sẵn
読んでおく	読んどく	yondoku	đọc trước
読んでおいて	読んどいて	yondoite	đọc trước giúp nhé
置いておく	置いとく	oitoku	để đó

Câu 俺がやっとくよ。 (ore ga yattoku yo, "Để tớ làm cho") hay ここに置いとくね。 (koko ni oitoku ne, "Tớ để ở đây nhé") rất hay gặp. Với người trên hoặc trong email công việc, dùng dạng đầy đủ ておきます. Cách rút gọn này giống てしまう thành ちゃう ở bài てしまう.

Phân biệt ておく và てある

Hai mẫu hay đi cặp, vì てある mô tả kết quả còn lại sau khi ai đó đã làm ておく. Nhìn ví dụ:

Câu	Cách đọc	Nghĩa	Nhấn vào
ホテルを予約しておきます。	hoteru o yoyaku shite okimasu	Tôi sẽ đặt sẵn khách sạn.	hành động chuẩn bị
ホテルは予約してあります。	hoteru wa yoyaku shite arimasu	Khách sạn đã được đặt sẵn rồi.	trạng thái đã sẵn sàng

	V て + おく	V て + ある
Nhấn vào	người làm và mục đích chuẩn bị	trạng thái đang thấy, do ai đó cố ý tạo ra
Trợ từ đi với vật	を	thường là が (hoặc は)
Thời điểm	tương lai, quá khứ, lời nhờ	trạng thái hiện tại
Động từ	gần như mọi động từ	chỉ tha động từ
Ví dụ	窓を開けておく	窓が開けてある

Có thêm một mẫu thứ ba dễ lẫn: 窓が開いている。 (mado ga aite iru, "Cửa sổ đang mở") dùng tự động từ 開く, chỉ tả trạng thái, không ngụ ý ai mở hay vì sao. Còn 窓が開けてある。 (mado ga akete aru) ngụ ý có người đã cố ý mở, ví dụ để phòng thoáng. Phần てある được giảng riêng ở bài ngữ pháp てある, còn cặp 開く và 開ける có ở bài tự động từ và tha động từ.

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ 買いておきます → ✓ 買っておきます. Phải chia thể て đúng trước, 買う thành 買って.
• ✗ 読んておく → ✓ 読んでおく. Động từ đuôi む, ぶ, ぬ, ぐ thành で, và dạng rút gọn là どく.
• ✗ 窓を開けてあります khi muốn nói "tôi sẽ mở sẵn" → ✓ 窓を開けておきます. てある tả trạng thái đã có, không phải hành động sắp làm.
• Dịch "đã... rồi" thành ておいた cho mọi câu. ておいた chỉ dùng khi việc đó làm trước với mục đích chuẩn bị. "Tôi đã ăn rồi" là もう食べました, không phải 食べておいた.
• Dùng とく với cấp trên: 部長、やっとくよ。 nghe suồng sã. Nói やっておきます。

Bài tập nhỏ

Chia động từ trong ngoặc sang dạng ておく phù hợp:

Câu	Đề bài
1	パーティーの前に、飲み物を (買う) ___ ます。
2	寒いので、窓を (閉める) ___ ください。
3	明日の授業の前に、教科書を (読む) ___ ました。
4	Đổi sang văn nói: 宿題をしておいて。
5	Chọn ておく hay てある: 机の上にメモが (置く) ___ 。

Đáp án:

1. パーティーの前に、飲み物を買っておきます。
2. 寒いので、窓を閉めておいてください。
3. 明日の授業の前に、教科書を読んでおきました。
4. 宿題をしといて。
5. 机の上にメモが置いてある。 (tả trạng thái, vật đi với が)

Câu hỏi thường gặp

ておく có viết bằng kanji 置く không?

Khi là ngữ pháp, おく gần như luôn viết bằng hiragana. Chữ 置く dùng khi nó là động từ thật nghĩa "đặt, để": かばんを椅子の上に置く (kaban o isu no ue ni oku, "đặt cặp lên ghế").

ておきます và ます khác nhau thế nào?

予約します chỉ là "tôi sẽ đặt". 予約しておきます thêm ý "đặt sẵn để chuẩn bị", nghe chu đáo hơn. Trong công việc, người Nhật hay dùng ておきます để cho thấy mình lo trước.

とく và どく có dùng trong văn viết không?

Có trong tin nhắn, bình luận, truyện tranh. Trong email công việc, bài luận hay bài thi JLPT phần viết, nên dùng dạng đầy đủ ておく.

ておく thuộc trình độ nào?

ておく thường được dạy ở cuối N5 hoặc đầu N4, cùng giai đoạn với てある và てしまう.