Ngữ pháp ところ (tokoro) trong tiếng Nhật: るところ, ているところ, たところ

Ngữ pháp tokoro (ところ) chỉ đúng thời điểm của một hành động: thể từ điển + ところだ là sắp làm, thể ている + ところだ là đang làm đúng lúc này, thể た + ところだ là vừa làm xong. Thêm ところだった sau thể từ điển thì nghĩa là suýt nữa. Ví dụ: 今から出かけるところです。 (ima kara dekakeru tokoro desu, "tôi đang chuẩn bị ra ngoài"), 今、晩ご飯を作っているところです。 (ima, bangohan o tsukutte iru tokoro desu, "tôi đang nấu bữa tối").

Chữ ところ vốn nghĩa là chỗ, nơi. Trong các mẫu này nó được dùng như một điểm trên trục thời gian: đứng ở chỗ trước hành động, giữa hành động hay ngay sau hành động. Đây là mẫu của trình độ N4.

Bảng công thức

Mẫu	Thời điểm	Nghĩa	Ví dụ
Thể từ điển + ところだ	ngay trước khi làm	sắp, chuẩn bị	出かけるところです
Thể ている + ところだ	đang giữa lúc làm	đang (đúng lúc này)	作っているところです
Thể た + ところだ	ngay sau khi làm xong	vừa mới	着いたところです
Thể từ điển + ところだった	việc suýt xảy ra	suýt nữa thì	遅れるところだった

Văn lịch sự dùng ところです, văn thân mật dùng ところだ hoặc chỉ ところ cuối câu: 今、行くところ。 (ima, iku tokoro, "đang đi đây").

Cách chia động từ với ところ

ところ không làm thay đổi động từ. Bạn chỉ cần chia động từ đúng ở thể từ điển, thể て + いる hoặc thể た, rồi ghép ところ phía sau.

Động từ	Sắp (る)	Đang (ている)	Vừa xong (た)
食べる (nhóm 2)	食べるところ	食べているところ	食べたところ
書く (nhóm 1)	書くところ	書いているところ	書いたところ
読む (nhóm 1)	読むところ	読んでいるところ	読んだところ
する (nhóm 3)	するところ	しているところ	したところ

Thể từ điển + ところだ: sắp làm

Dùng khi hành động sắp bắt đầu, chỉ còn trong tích tắc. Hay đi với 今から (ima kara, "từ giờ"), これから (kore kara, "bây giờ"), ちょうど (chōdo, "vừa đúng lúc").

• これから会議が始まるところです。 (kore kara kaigi ga hajimaru tokoro desu, "cuộc họp sắp bắt đầu")
• ちょうど寝るところだったのに、電話が鳴った。 (chōdo neru tokoro datta noni, denwa ga natta, "vừa định đi ngủ thì điện thoại reo")

Mẫu này nói về khoảnh khắc ngay trước. Kế hoạch còn xa như cuối tuần sau thì không dùng ところ. Trường hợp đó dùng つもり hoặc thể từ điển bình thường.

Thể ている + ところだ: đang làm đúng lúc này

Dùng khi muốn nhấn hành động đang dở dang ở đúng thời điểm nói. Câu trả lời cho câu hỏi bạn đang làm gì đấy thường dùng mẫu này.

• A：今、何してる？ B：レポートを書いているところ。 (A: ima, nani shiteru? B: repōto o kaite iru tokoro, "A: đang làm gì đấy? B: đang viết báo cáo")
• その件は今、調べているところです。 (sono ken wa ima, shirabete iru tokoro desu, "việc đó chúng tôi đang tìm hiểu ạ")

Câu thứ hai rất hay gặp trong công việc. Nó cho người nghe biết việc đang được xử lý, chưa xong. Bảng ở phần sau so sánh ているところ với ている. Cách dùng ている nói chung có ở bài thể ている.

Đúng lúc đang định làm: ていたところ

Câu rất tự nhiên khi ai đó gọi đến đúng lúc mình định gọi: 今ちょうど電話しようと思っていたところです。 (ima chōdo denwa shiyō to omotte ita tokoro desu, "tôi cũng vừa định gọi cho anh").

Thể た + ところだ: vừa mới xong

Dùng khi hành động vừa kết thúc vài giây hay vài phút trước: たった今、駅に着いたところです。 (tatta ima, eki ni tsuita tokoro desu, "tôi vừa tới ga"). Mẫu này gần với たばかり. Cách phân biệt たところ, たばかり và てすぐ có ở bài riêng ngữ pháp vừa mới たばかり, たところ, ở đây chỉ nhớ một ý: たところ đo bằng đồng hồ, たばかり đo bằng cảm nhận.

ところだった: suýt nữa thì

Thể từ điển + ところだった nói một việc xấu suýt xảy ra nhưng cuối cùng không xảy ra. Hay đi với もう少しで (mō sukoshi de, "chút nữa là") hoặc 危うく (ayauku, "suýt").

• 寝坊して、もう少しで電車に乗り遅れるところだった。 (nebō shite, mō sukoshi de densha ni noriokureru tokoro datta, "ngủ quên, chút nữa là lỡ tàu")
• 地図がなかったら、道に迷うところだった。 (chizu ga nakattara, michi ni mayou tokoro datta, "nếu không có bản đồ thì đã lạc đường")
• 危うく財布を忘れるところでした。 (ayauku saifu o wasureru tokoro deshita, "suýt nữa thì quên ví")

Chú ý động từ trước ところだった luôn ở thể từ điển, vì việc đó chưa xảy ra. Viết ×乗り遅れたところだった là sai.

ところに, ところへ, ところを: đúng lúc đang… thì

Ở N3 bạn sẽ gặp thêm ところ đi với trợ từ. Nghĩa chung là đúng vào lúc đó thì có chuyện khác chen vào.

• 出かけるところに、友達が来た。 (dekakeru tokoro ni, tomodachi ga kita, "đúng lúc sắp ra ngoài thì bạn đến")
• タバコを吸っているところを先生に見られた。 (tabako o sutte iru tokoro o sensei ni mirareta, "bị thầy nhìn thấy đúng lúc đang hút thuốc")

Phân biệt ところ với các mẫu dễ nhầm

Mẫu	Dùng khi	Ví dụ
ているところ	nhấn đúng khoảnh khắc đang làm, việc đang dở	今、電話しているところです。
ている	hành động đang diễn ra nói chung, thói quen, trạng thái	毎朝ジョギングしています。
たところ	vừa xong theo đồng hồ, cách vài giây hay vài phút	今、起きたところです。
たばかり	vừa xong theo cảm nhận, có thể đã vài tháng	先月、入社したばかりです。
ところで	từ nối đổi chủ đề, nghĩa là nhân tiện	ところで、週末は暇？

Một chỗ dễ lẫn nữa: ところ còn là danh từ chỉ nơi chốn. 住んでいるところ (sunde iru tokoro) nghĩa là nơi đang sống, không phải đang sống đúng lúc này. 静かなところ (shizuka na tokoro, "nơi yên tĩnh") cũng vậy. Đọc cả câu để biết ところ đang nói về chỗ hay về lúc.

Lỗi người Việt hay mắc

1. Dùng ているところ cho thói quen. ×毎日日本語を勉強しているところです là sai, vì ところ chỉ một khoảnh khắc. Đúng: 毎日日本語を勉強しています。 (mainichi nihongo o benkyō shite imasu, "ngày nào tôi cũng học tiếng Nhật").
2. Lẫn sắp và vừa. Tiếng Việt chỉ đổi trạng từ, tiếng Nhật đổi thể động từ. 食べるところ (taberu tokoro, "sắp ăn") và 食べたところ (tabeta tokoro, "vừa ăn xong") khác nhau ở る và た.
3. Chia thể た trước ところだった. Việc suýt xảy ra thì chưa xảy ra, nên dùng thể từ điển: 遅刻するところだった (chikoku suru tokoro datta, "suýt muộn").
4. Dùng たところ cho việc đã lâu. Mới sang Nhật được ba tháng thì nói 日本に来たばかりです (Nihon ni kita bakari desu), không nói ×来たところです.
5. Nhầm với ところで. ところで đầu câu là từ nối nghĩa là nhân tiện, không liên quan tới thời điểm hành động.

Bài tập: chia động từ với ところ

Chia động từ trong ngoặc cho đúng nghĩa ghi bên cạnh.

1. 今、宿題を（する）ところです。 (đang làm)
2. もう遅いから、そろそろ（寝る）ところです。 (sắp ngủ)
3. たった今、仕事が（終わる）ところです。 (vừa xong)
4. もう少しで財布を（忘れる）ところだった。 (suýt quên)
5. ちょうど今からご飯を（食べる）ところです。 (sắp ăn)
6. 弟はゲームを（する）ところを母に見られた。 (đang chơi thì bị thấy)

Đáp án:

1. しているところです (shite iru tokoro desu)
2. 寝るところです (neru tokoro desu)
3. 終わったところです (owatta tokoro desu)
4. 忘れるところだった (wasureru tokoro datta)
5. 食べるところです (taberu tokoro desu)
6. しているところを (shite iru tokoro o)

Câu hỏi thường gặp

ているところ và ている khác nhau thế nào?

ている nói hành động đang diễn ra, cả thói quen và trạng thái. ているところ chỉ dùng cho một hành động cụ thể đang dở dang ngay lúc nói. Muốn nhấn tôi đang bận dở tay, dùng ているところ.

ところだった có dùng cho chuyện tốt không?

Hiếm. Mẫu này gần như luôn nói về chuyện xấu được tránh, như lỡ tàu, quên đồ, gặp tai nạn. Chuyện tốt suýt đạt được thì người Nhật hay nói theo cách khác, ví dụ もう少しで勝てたのに (mō sukoshi de kateta noni, "chút nữa là thắng rồi").

ところ và ばかり, cái nào lịch sự hơn?

Cả hai đều trung tính. Độ lịch sự nằm ở đuôi câu: ところです, ばかりです lịch sự, ところだ, ばかりだ thân mật.

Có thể dùng ところ với tính từ không?

Với nghĩa thời điểm thì không, ところだ đi với động từ. Tính từ + ところ chỉ mang nghĩa nơi chốn hoặc điểm, như いいところ (ii tokoro, "điểm tốt, chỗ hay").