Thể bị động sai khiến tiếng Nhật させられる: cách chia và cách dùng

Thể bị động sai khiến tiếng Nhật (使役受身形) diễn tả việc bị người khác bắt phải làm điều mình không muốn. Công thức: lấy động từ ở thể sai khiến せる/させる rồi chia tiếp sang bị động, thành させられる. Với động từ nhóm 1 còn có dạng rút gọn される: 飲ませられる thành 飲まされる. Ví dụ: 部長にお酒を飲まされました。 (buchou ni osake o nomasaremashita): Tôi bị trưởng phòng ép uống rượu.

Một ví dụ nữa: 子どものころ、毎日ピアノを練習させられました。 (kodomo no koro, mainichi piano o renshuu saseraremashita): Hồi nhỏ, ngày nào tôi cũng bị bắt tập piano. Người nói là người chịu việc, người ra lệnh đứng sau trợ từ に.

Bảng công thức thể bị động sai khiến

Nhóm động từ	Dạng dài させられる	Dạng rút gọn	Ví dụ
Nhóm 1	đuôi う → あ + せられる	đuôi う → あ + される	書く → 書かせられる / 書かされる
Nhóm 1 đuôi す	す → させられる	Không rút gọn	話す → 話させられる
Nhóm 2	bỏ る + させられる	Không có dạng chuẩn	食べる → 食べさせられる
する	させられる	Không rút gọn	掃除する → 掃除させられる
来る	来させられる (こさせられる)	Không rút gọn	来る → 来させられる

Cách nhớ nhanh: させられる = させ (sai khiến) + られる (bị động). Dạng rút gọn chỉ là cách nói gọn せら thành さ, nên nó chỉ xuất hiện ở nhóm 1 và không áp dụng cho động từ tận cùng bằng す (nếu rút gọn sẽ thành 話さされる, hai âm さ liền nhau, nghe rất khó).

Cách chia theo từng nhóm động từ

Nhóm 1: hai dạng đều đúng

Đổi âm cuối hàng う sang hàng あ, rồi thêm せられる hoặc される. Riêng đuôi う đổi thành わ (買う → 買わ). Trong hội thoại, dạng rút gọn phổ biến hơn hẳn; dạng dài nghe hơi cứng nhưng vẫn đúng.

Từ gốc	Dạng dài	Dạng rút gọn	Romaji (dài / gọn)	Nghĩa
買う	買わせられる	買わされる	kawaserareru / kawasareru	bị bắt mua
歌う	歌わせられる	歌わされる	utawaserareru / utawasareru	bị bắt hát
行く	行かせられる	行かされる	ikaserareru / ikasareru	bị bắt đi
待つ	待たせられる	待たされる	mataserareru / matasareru	bị bắt đợi
飲む	飲ませられる	飲まされる	nomaserareru / nomasareru	bị ép uống
読む	読ませられる	読まされる	yomaserareru / yomasareru	bị bắt đọc
作る	作らせられる	作らされる	tsukuraserareru / tsukurasareru	bị bắt làm (đồ ăn, đồ vật)
話す	話させられる	không có	hanasaserareru	bị bắt nói
出す	出させられる	không có	dasaserareru	bị bắt nộp, bị bắt đưa ra

Nhóm 2, する và 来る: chỉ có dạng dài

Từ gốc	Bị động sai khiến	Romaji	Nghĩa
食べる	食べさせられる	tabesaserareru	bị bắt ăn
覚える	覚えさせられる	oboesaserareru	bị bắt học thuộc
辞める	辞めさせられる	yamesaserareru	bị buộc thôi việc
着る	着させられる	kisaserareru	bị bắt mặc
する	させられる	saserareru	bị bắt làm
残業する	残業させられる	zangyou saserareru	bị bắt làm thêm giờ
来る	来させられる	kosaserareru	bị bắt đến

Bạn có thể nghe thấy 食べさされる trong một số vùng, nhưng đây là cách nói địa phương, không dùng trong bài thi hay văn viết. Với 来る, chữ Hán đọc là こ: こさせられる.

Chia tiếp như động từ nhóm 2

Mọi dạng させられる, される đều kết thúc bằng る và chia giống động từ nhóm 2:

Dạng	Ví dụ	Romaji	Nghĩa
Lịch sự	待たされます	matasaremasu	bị bắt đợi
Quá khứ lịch sự	待たされました	matasaremashita	đã bị bắt đợi
Quá khứ thường	待たされた	matasareta	đã bị bắt đợi
Phủ định	待たされなかった	matasarenakatta	đã không bị bắt đợi
Thể て	待たされて	matasarete	bị bắt đợi, rồi…

Nếu cần ôn lại cách chia lịch sự, xem bài thể ます.

Đặt cạnh bị động và sai khiến

Ba dạng này hay bị nhầm vì đều có せ, ら, れ. Cách phân biệt chắc nhất là hỏi: ai làm hành động, ai ra lệnh, và người nói đứng ở vị trí nào.

Dạng	Câu	Romaji	Nghĩa	Chủ ngữ là
Chủ động	私は野菜を食べました。	watashi wa yasai o tabemashita	Tôi ăn rau.	người làm
Sai khiến	母は私に野菜を食べさせました。	haha wa watashi ni yasai o tabesasemashita	Mẹ bắt tôi ăn rau.	người ra lệnh
Bị động	私は母に叱られました。	watashi wa haha ni shikararemashita	Tôi bị mẹ mắng.	người chịu hành động
Bị động sai khiến	私は母に野菜を食べさせられました。	watashi wa haha ni yasai o tabesaseraremashita	Tôi bị mẹ bắt ăn rau.	người bị bắt làm

Trong câu bị động sai khiến, người nói vừa là người làm hành động (ăn rau), vừa là người chịu sự ép buộc. Câu sai khiến kể từ phía mẹ; câu bị động sai khiến kể từ phía con, kèm theo cảm giác không vui. Bài thể sai khiến せる/させる và bài thể bị động れる/られる đi sâu từng dạng.

Công thức câu đầy đủ: [người bị bắt] は [người bắt] に [việc] を V-させられる.

Các cách dùng させられる

1. Bị ép làm việc mình không muốn

Đây là nghĩa chính, chiếm phần lớn câu bạn gặp. Người nói thường bực, mệt hoặc than phiền.

• 駅で一時間も待たされました。 (eki de ichijikan mo matasaremashita): Tôi bị bắt đợi ở ga tận một tiếng.
• 毎晩、残業させられています。 (maiban, zangyou saserarete imasu): Tối nào tôi cũng bị bắt làm thêm giờ.
• カラオケで先輩に歌わされた。 (karaoke de senpai ni utawasareta): Đi karaoke tôi bị đàn anh bắt hát.
• 小学生のとき、漢字を百回書かされた。 (shougakusei no toki, kanji o hyakkai kakasareta): Hồi tiểu học, tôi bị bắt viết chữ Hán một trăm lần.

2. Hoàn cảnh buộc phải làm, không nêu người bắt

Khi người ra lệnh là công ty, quy định hoặc không quan trọng, bỏ phần に đi.

• 会社の都合で辞めさせられました。 (kaisha no tsugou de yamesaseraremashita): Vì lý do phía công ty, tôi bị buộc thôi việc.
• 入国のとき、たくさんの書類を書かされた。 (nyuukoku no toki, takusan no shorui o kakasareta): Lúc nhập cảnh, tôi phải viết rất nhiều giấy tờ.

3. Bị khiến cho cảm thấy, phải suy ngẫm

Với động từ chỉ suy nghĩ, cảm xúc như 考える, 感心する, 驚く, させられる mang nghĩa "khiến tôi không thể không…". Nghĩa này không tiêu cực, hay gặp trong bài cảm nhận, review phim, sách.

• この映画には考えさせられました。 (kono eiga ni wa kangaesaseraremashita): Bộ phim này khiến tôi phải suy ngẫm nhiều.
• 彼の努力には感心させられる。 (kare no doryoku ni wa kanshin saserareru): Sự nỗ lực của anh ấy khiến tôi phải nể phục.
• 子どもの成長の早さに驚かされます。 (kodomo no seichou no hayasa ni odorokasaremasu): Trẻ con lớn nhanh đến mức làm tôi phải ngạc nhiên.

させられる hay させてもらう?

Hai dạng đều có nghĩa "người khác để mình làm", nhưng cảm xúc ngược nhau. させられる là bị ép, させてもらう là được cho phép và mình biết ơn. Nếu bạn muốn đi du học và bố đồng ý, dùng させてもらう; nếu bố bắt đi trong khi bạn không muốn, dùng させられる.

Câu	Romaji	Nghĩa
父に留学させてもらいました。	chichi ni ryuugaku sasete moraimashita	Tôi được bố cho đi du học (biết ơn).
父に留学させられました。	chichi ni ryuugaku saseraremashita	Tôi bị bố bắt đi du học (không muốn).

Cách dùng もらう chi tiết có trong bài cho nhận あげる, くれる, もらう.

Lỗi người Việt hay mắc

• Dùng を cho người ra lệnh. Sai: 母を野菜を食べさせられた. Đúng: 母に野菜を食べさせられた. Người bắt mình làm luôn đi với に.
• Rút gọn động từ đuôi す. Sai: 話さされる, 出さされる. Đúng: 話させられる, 出させられる.
• Rút gọn động từ nhóm 2. Sai trong tiếng Nhật chuẩn: 食べさされる, 見さされる. Đúng: 食べさせられる, 見させられる.
• Nhầm chủ ngữ với câu sai khiến. 先生は学生に作文を書かせた nghĩa là thầy bắt học sinh viết. Muốn nói từ phía học sinh thì đổi cả chủ ngữ lẫn động từ: 学生は先生に作文を書かされた.
• Dùng させられる cho việc mình vui vẻ làm. Câu mang sắc thái "bị ép", nên kể chuyện được sếp cho nghỉ phép mà dùng 休ませられた nghe như bị bắt nghỉ. Dùng 休ませてもらった.
• Đọc 来させられる thành きさせられる. Đúng là こさせられる.

Bài tập nhỏ

Chuyển các câu sai khiến sau sang bị động sai khiến, kể từ phía người bị bắt làm. Với động từ nhóm 1, viết cả dạng rút gọn nếu có.

1. 先生は学生に作文を書かせた。
2. 母は弟に部屋を掃除させた。
3. 店員は客を三十分待たせた。
4. 先輩は私にビールを飲ませた。
5. 先生は私に宿題をもう一度出させた。

Đáp án:

1. 学生は先生に作文を書かせられた。 / 学生は先生に作文を書かされた。
2. 弟は母に部屋を掃除させられた。 (する chỉ có dạng dài)
3. 客は店員に三十分待たされた。 (dạng dài 待たせられた cũng đúng)
4. 私は先輩にビールを飲まされた。 (hoặc 飲ませられた)
5. 私は先生に宿題をもう一度出させられた。 (đuôi す, không rút gọn)

Câu hỏi thường gặp

Dạng dài và dạng rút gọn khác nghĩa không?

Không. 書かせられる và 書かされる cùng nghĩa. Dạng rút gọn tự nhiên hơn trong hội thoại; dạng dài hay gặp trong sách ngữ pháp và văn viết trang trọng.

Thể bị động sai khiến học ở trình độ nào?

Thường học ngay sau thể bị động và thể sai khiến, vào khoảng cuối sơ cấp hoặc đầu trung cấp. Bạn nên nắm chắc hai dạng kia trước, vì させられる chỉ là ghép của chúng. Trong bài đọc, dạng này hay xuất hiện ở các đoạn kể chuyện bị ép làm thêm, bị bắt đợi.

Vì sao 待たされる dùng nhiều đến vậy?

Vì người Nhật hay than chuyện phải chờ: ở bệnh viện, nhà hàng, quầy thủ tục. 待たされる chứa sẵn ý "bị bắt đợi, khó chịu", nên nói gọn hơn nhiều so với giải thích dài dòng.

Có thể dùng させられる với tính từ không?

Không. させられる chỉ đi với động từ. Muốn diễn tả cảm xúc bị gây ra, chọn động từ cảm xúc như 驚く, 感動する, 考える rồi chia sang させられる.