Thể sai khiến tiếng Nhật (使役形): cách chia せる/させる và させてください

Thể sai khiến (使役形, shieki-kei) diễn tả việc bắt ai đó làm hoặc cho phép ai đó làm. Cách chia: động từ nhóm 1 đổi đuôi う sang cột あ rồi thêm せる, nhóm 2 bỏ る thêm させる, する thành させる, 来る thành 来させる. Ví dụ: 母は弟に野菜を食べさせました。 (Haha wa otouto ni yasai o tabesasemashita., "Mẹ bắt em trai ăn rau"). Muốn xin phép làm gì, dùng させてください: 少し考えさせてください。 (Sukoshi kangaesasete kudasai., "Cho tôi suy nghĩ một chút").

Bảng công thức

Nhóm	Quy tắc	Ví dụ
Nhóm 1	う → cột あ + せる (う → わせる)	書く → 書かせる (kakaseru)
Nhóm 2	bỏ る + させる	食べる → 食べさせる (tabesaseru)
Nhóm 3	する → させる, 来る → 来させる	する → させる, 来る → 来させる (kosaseru)

Động từ sau khi chia sang thể sai khiến trở thành một động từ nhóm 2, nên chia tiếp như 食べる: 書かせます, 書かせて, 書かせない, 書かせた.

Cách chia theo từng nhóm động từ

Nhóm 1

Từ điển	Sai khiến	Thể ます	Nghĩa
行く (iku)	行かせる	行かせます (ikasemasu)	bắt / cho đi
買う (kau)	買わせる	買わせます (kawasemasu)	bắt / cho mua
待つ (matsu)	待たせる	待たせます (matasemasu)	bắt đợi
話す (hanasu)	話させる	話させます (hanasasemasu)	bắt / cho nói
飲む (nomu)	飲ませる	飲ませます (nomasemasu)	bắt / cho uống
遊ぶ (asobu)	遊ばせる	遊ばせます (asobasemasu)	cho chơi
泳ぐ (oyogu)	泳がせる	泳がせます (oyogasemasu)	bắt / cho bơi
帰る (kaeru)	帰らせる	帰らせます (kaerasemasu)	cho về
休む (yasumu)	休ませる	休ませます (yasumasemasu)	cho nghỉ

Hai chỗ dễ sai: đuôi う đổi thành わ chứ không phải あ (買わせる, không phải 買あせる), và 帰る, 走る, 入る trông như nhóm 2 nhưng là nhóm 1, nên thành 帰らせる, 走らせる, 入らせる.

Nhóm 2

Từ điển	Sai khiến	Thể ます	Nghĩa
食べる (taberu)	食べさせる	食べさせます (tabesasemasu)	bắt / cho ăn
見る (miru)	見させる	見させます (misasemasu)	bắt / cho xem
起きる (okiru)	起きさせる	起きさせます (okisasemasu)	bắt dậy
考える (kangaeru)	考えさせる	考えさせます (kangaesasemasu)	bắt / cho suy nghĩ

Nhóm 3

Từ điển	Sai khiến	Thể ます	Nghĩa
する (suru)	させる	させます (sasemasu)	bắt / cho làm
勉強する (benkyou suru)	勉強させる	勉強させます (benkyou sasemasu)	bắt học
来る (kuru)	来させる	来させます (kosasemasu)	bắt / cho đến

来させる đọc là kosaseru, không đọc kisaseru. Nếu chưa chắc động từ nào thuộc nhóm nào, xem lại bài thể ます và cách chia 3 nhóm động từ.

Người bị sai khiến đi với を hay に?

Người ra lệnh đi với は hoặc が. Người bị sai khiến đi với を hoặc に tuỳ động từ:

Loại động từ	Trợ từ cho người	Ví dụ
Có tân ngữ を (tha động từ: 食べる, 書く, 読む)	に (vì câu đã có を cho đồ vật)	先生は学生に作文を書かせました。 Sensei wa gakusei ni sakubun o kakasemashita.: Thầy bắt học sinh viết bài văn.
Không có tân ngữ (tự động từ: 行く, 走る, 待つ)	を (thường là ép buộc)	部長は田中さんを大阪へ行かせました。 Buchou wa Tanaka-san o Oosaka e ikasemashita.: Trưởng phòng bắt anh Tanaka đi Osaka.
Không có tân ngữ, tôn trọng ý muốn người kia	に (để cho làm)	父は妹に留学させました。 Chichi wa imouto ni ryuugaku sasemashita.: Bố cho em gái đi du học (vì em muốn).

Một câu không được có hai を. Vì vậy với động từ có tân ngữ, người luôn đi với に. Ý nghĩa của từng trợ từ được giải thích ở bài trợ từ を, に, で.

Các nghĩa của thể sai khiến

1. Bắt làm (cưỡng ép)

• コーチは選手を毎日走らせます。 (Koochi wa senshu o mainichi hashirasemasu., "Huấn luyện viên bắt cầu thủ chạy mỗi ngày.")
• 母は子どもに部屋を掃除させました。 (Haha wa kodomo ni heya o souji sasemashita., "Mẹ bắt con dọn phòng.")

2. Cho phép, để cho làm

Nghĩa "để cho" rõ nhất khi đi với thể て + あげる / くれる:

• 父は私に好きな仕事をさせてくれました。 (Chichi wa watashi ni suki na shigoto o sasete kuremashita., "Bố đã để tôi làm công việc mình thích.")
• 子どもを公園で遊ばせました。 (Kodomo o kouen de asobasemashita., "Tôi cho con chơi ở công viên.")

Cách dùng あげる, くれる sau thể て có ở bài cho nhận あげる, くれる, もらう.

3. Làm cho ai đó có cảm xúc

Với động từ cảm xúc (khóc, cười, lo, ngạc nhiên), thể sai khiến nghĩa là "khiến ai đó…", người bị tác động đi với を:

• 彼女を泣かせました。 (Kanojo o nakasemashita., "Tôi đã làm cô ấy khóc.")
• 親を心配させないでください。 (Oya o shinpai sasenaide kudasai., "Đừng làm bố mẹ lo.")
• お待たせしました。 (Omatase shimashita., "Xin lỗi đã để quý khách đợi.") Câu nhân viên nói khi mang đồ ra, xuất phát từ 待たせる.

させてください: xin cho tôi làm

Thể sai khiến + て + ください nghĩa là "xin hãy cho tôi được làm", dùng để xin phép một cách lễ phép. Câu càng lịch sự thì đổi đuôi:

Mức độ	Câu	Nghĩa
Thường	今日は早く帰らせてください。 Kyou wa hayaku kaerasete kudasai.	Hôm nay cho tôi về sớm.
Lịch sự hơn	明日休ませていただけませんか。 Ashita yasumasete itadakemasen ka.	Ngày mai tôi xin nghỉ được không ạ?
Khiêm nhường, thông báo	自己紹介させていただきます。 Jiko shoukai sasete itadakimasu.	Xin phép cho tôi tự giới thiệu.
Xin được làm việc gì	その仕事、私にやらせてください。 Sono shigoto, watashi ni yarasete kudasai.	Việc đó hãy để tôi làm.

So sánh: 行ってください (itte kudasai) là nhờ người khác đi, còn 行かせてください (ikasete kudasai) là xin cho mình được đi.

Phân biệt với các mẫu gần nghĩa

Mẫu	Nghĩa	Ví dụ
Thể sai khiến	bắt / cho người khác làm	弟に買わせた。 Otouto ni kawaseta.: Bắt em trai mua.
て + もらう	nhờ và được người khác làm giúp	弟に買ってもらった。 Otouto ni katte moratta.: Được em trai mua giúp.
Bị động	bị người khác làm gì mình	弟に笑われた。 Otouto ni warawareta.: Bị em trai cười.
Bị động sai khiến	bị bắt phải làm	母に野菜を食べさせられた。 Haha ni yasai o tabesaserareta.: Bị mẹ bắt ăn rau.

Thể bị động sai khiến (させられる) được tách thành bài riêng: thể bị động sai khiến.

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ 帰させる → ✓ 帰らせる. 帰る là nhóm 1.
• ✗ 来させる đọc kisaseru → ✓ đọc kosaseru.
• ✗ 子どもを野菜を食べさせた → ✓ 子どもに野菜を食べさせた。 Không dùng hai を trong một câu.
• ✗ 読まさせていただきます → ✓ 読ませていただきます。 Nhóm 1 chỉ thêm せる, chèn thêm さ là lỗi người Nhật cũng hay mắc (さ入れ言葉).
• ✗ Dùng thể sai khiến với người trên: 先生に説明させました (bắt thầy giải thích) nghe rất thất lễ. Muốn nói được thầy giải thích, dùng 先生に説明していただきました。 (Sensei ni setsumei shite itadakimashita.).
• ✗ Nói 待ってすみません khi đến muộn → ✓ 待たせてすみません。 (Matasete sumimasen., "Xin lỗi đã để bạn đợi").

Bài tập nhỏ

Chia các động từ sau sang thể sai khiến (thể từ điển). Câu cuối là câu dịch.

1. 読む.
2. 着る.
3. 使う.
4. 持ってくる.
5. Dịch: "Xin cho tôi chụp một tấm ảnh."

Đáp án:

1. 読ませる (yomaseru)
2. 着させる (kisaseru)
3. 使わせる (tsukawaseru)
4. 持ってこさせる (motte kosaseru)
5. 写真を一枚撮らせてください。 (Shashin o ichimai torasete kudasai.)

Câu hỏi thường gặp

させてください nghĩa là gì?

Nghĩa là "xin cho tôi được làm…". Đây là thể sai khiến của する (させる) chia thể て rồi thêm ください, dùng khi xin phép người khác cho mình làm việc gì.

Thể sai khiến học ở trình độ nào?

Thể sai khiến nằm trong ngữ pháp N4 và thường được dạy sau thể bị động. Bạn nên nắm chắc thể て trước, vì các mẫu させてください, させてくれる đều cần thể て.

書かす và 書かせる có giống nhau không?

Có, 書かす là dạng rút gọn hay dùng trong văn nói thân mật. Khi viết và trong bài thi, dùng dạng đầy đủ 書かせる.

Làm sao biết câu sai khiến là "bắt" hay "cho"?

Dựa vào ngữ cảnh. Nếu người bị sai khiến không muốn làm, câu là bắt buộc. Nếu có てあげる, てくれる hoặc người kia muốn làm, câu mang nghĩa "để cho".