Bổ ngữ khả năng trong tiếng Trung: V得/不 + bổ ngữ

Bổ ngữ khả năng trong tiếng Trung cho biết một hành động có đạt được kết quả hay không. Công thức: động từ + 得 + bổ ngữ (làm được) và động từ + 不 + bổ ngữ (làm không được). Bổ ngữ ở đây thường là một bổ ngữ kết quả hoặc bổ ngữ xu hướng. Ví dụ: 我看得懂。 (Wǒ kàn de dǒng., "Tôi đọc hiểu được"), 我听不懂。 (Wǒ tīng bu dǒng., "Tôi nghe không hiểu"). Khi nói, 得 và 不 ở giữa đọc nhẹ, gần như không mang thanh.

Bài này đi sâu riêng vào dạng 得/不. Nếu bạn cần bức tranh chung về 7 loại bổ ngữ, hãy xem bài tổng quan bổ ngữ tiếng Trung trước.

Bảng công thức

Dạng câu	Công thức	Ví dụ	Nghĩa
Khẳng định	V + 得 + C	看得懂 kàn de dǒng	xem/đọc hiểu được
Phủ định	V + 不 + C	看不懂 kàn bu dǒng	xem/đọc không hiểu
Có tân ngữ	V + 得/不 + C + O	看不懂中文报纸 kàn bu dǒng Zhōngwén bàozhǐ	đọc không hiểu báo tiếng Trung
Tân ngữ đưa lên đầu	O + S + V + 得/不 + C	这本书我看不懂。 Zhè běn shū wǒ kàn bu dǒng.	Cuốn sách này tôi đọc không hiểu.
Hỏi với 吗	V + 得 + C + 吗？	你听得懂吗？ Nǐ tīng de dǒng ma?	Bạn nghe hiểu được không?
Hỏi chính phản	V得C + V不C	你听得懂听不懂？ Nǐ tīng de dǒng tīng bu dǒng?	Bạn nghe có hiểu không?

Gốc của bổ ngữ khả năng là cụm động từ + kết quả: 看懂 (kàn dǒng, "đọc hiểu") chèn 得 thành 看得懂, chèn 不 thành 看不懂. Vì vậy, nắm chắc bổ ngữ kết quả thì dạng khả năng gần như tự có.

Bổ ngữ khả năng ghép từ đâu

Từ bổ ngữ kết quả

Cụm gốc	Được	Không được	Nghĩa
听懂	听得懂	听不懂	nghe hiểu / nghe không hiểu
看见	看得见	看不见	nhìn thấy / không nhìn thấy
做完	做得完	做不完	làm xong được / làm không xong
买到	买得到	买不到	mua được / không mua được (không có hàng)
记住	记得住	记不住	nhớ được / không nhớ nổi
洗干净	洗得干净	洗不干净	giặt sạch được / giặt không sạch

Từ bổ ngữ xu hướng

Cụm gốc	Được	Không được	Nghĩa
进去	进得去	进不去	vào được / không vào được
上去	上得去	上不去	lên được / không lên được
回来	回得来	回不来	về kịp / không về được
想起来	想得起来	想不起来	nhớ ra được / không nhớ ra

Nhóm bổ ngữ chỉ dùng ở dạng khả năng

Một số chữ gần như chỉ xuất hiện trong bổ ngữ khả năng, mỗi chữ mang một nghĩa riêng cần học thuộc:

Bổ ngữ	Nghĩa	Ví dụ	Phiên âm	Nghĩa câu
了 (liǎo)	làm nổi, xuể (về lượng hoặc khả năng)	这么多菜，我吃不了。	Zhème duō cài, wǒ chī bu liǎo.	Nhiều món thế này, tôi ăn không hết.
下	chứa được, đủ chỗ	这辆车坐得下五个人。	Zhè liàng chē zuò de xià wǔ ge rén.	Xe này ngồi được năm người.
动	đủ sức làm cho dịch chuyển	我走不动了。	Wǒ zǒu bu dòng le.	Tôi đi hết nổi rồi.
起	đủ tiền, đủ tư cách	太贵了，我买不起。	Tài guì le, wǒ mǎi bu qǐ.	Đắt quá, tôi không đủ tiền mua.
着 (zháo)	đạt được (ngủ được, tìm được)	昨天晚上我睡不着。	Zuótiān wǎnshang wǒ shuì bu zháo.	Tối qua tôi không ngủ được.
及	kịp	现在去还来得及。	Xiànzài qù hái lái de jí.	Giờ đi vẫn còn kịp.

Các cụm bổ ngữ khả năng hay gặp

Những cụm dưới đây xuất hiện dày đặc trong hội thoại. Học cả cụm như một từ sẽ nhanh hơn học công thức rồi tự ghép.

Cụm	Phiên âm	Nghĩa	Câu mẫu
听不懂	tīng bu dǒng	nghe không hiểu	对不起，我听不懂，请说慢一点。 Xin lỗi, tôi nghe không hiểu, nói chậm chút nhé.
看不清楚	kàn bu qīngchu	nhìn không rõ	字太小，我看不清楚。 Chữ nhỏ quá, tôi nhìn không rõ.
买不到	mǎi bu dào	không mua được	火车票买不到了。 Vé tàu không mua được nữa rồi.
来不及	lái bu jí	không kịp	快点儿，要来不及了！ Nhanh lên, sắp không kịp rồi!
来得及	lái de jí	còn kịp	别着急，来得及。 Đừng vội, còn kịp mà.
找不到	zhǎo bu dào	tìm không thấy	我的手机找不到了。 Tôi không tìm thấy điện thoại đâu cả.
打不开	dǎ bu kāi	mở không ra	这个文件打不开。 File này mở không được.
记不住	jì bu zhù	không nhớ nổi	生词太多，我记不住。 Từ mới nhiều quá, tôi nhớ không nổi.
想不起来	xiǎng bu qǐlai	không nhớ ra	他叫什么，我想不起来了。 Anh ấy tên gì, tôi không nhớ ra.
受不了	shòu bu liǎo	không chịu nổi	天气太热，我受不了。 Trời nóng quá, tôi chịu không nổi.
睡不着	shuì bu zháo	không ngủ được	喝了咖啡，我睡不着。 Uống cà phê vào là tôi không ngủ được.
买不起	mǎi bu qǐ	không đủ tiền mua	这种车我们买不起。 Loại xe này chúng tôi không mua nổi.

Vài cụm đã thành từ cố định, không còn hiểu theo công thức: 对不起 (duìbuqǐ, "xin lỗi"), 了不起 (liǎobuqǐ, "giỏi, phi thường"), 说不定 (shuōbudìng, "biết đâu, có khi").

Khi nào dùng bổ ngữ khả năng, khi nào dùng 能

Cả hai đều dịch là "có thể, được". Khác nhau nằm ở chỗ 能 nói về điều kiện và chuyện được làm hay không; bổ ngữ khả năng nói về kết quả có đạt được hay không. Cách phân biệt chi tiết 能 với 会 và 可以 có ở bài phân biệt 会, 能, 可以.

Tình huống	Nên nói	Phiên âm	Ghi chú
Nghe mà không hiểu	我听不懂。	Wǒ tīng bu dǒng.	Không nói 我不能听懂.
Nghe hiểu được	我听得懂。 / 我能听懂。	Wǒ tīng de dǒng. / Wǒ néng tīng dǒng.	Khẳng định dùng cả hai được.
Bị cấm vào	这里不能进去。	Zhèlǐ bù néng jìnqu.	Quy định, không được phép.
Cửa khoá, vào không được	门锁了，进不去。	Mén suǒ le, jìn bu qù.	Muốn mà không làm nổi.
Xin phép	我能进去吗？	Wǒ néng jìnqu ma?	Xin phép thì dùng 能/可以.

Quy tắc dễ nhớ: phủ định một kết quả thì dùng V不C; cấm đoán, không được phép thì dùng 不能 + V. Câu 你不能走。 (Nǐ bù néng zǒu.) là "anh không được đi", còn 我走不了。 (Wǒ zǒu bu liǎo.) là "tôi không đi được" (vì bận, vì kẹt việc).

Câu hỏi chính phản với bổ ngữ khả năng

Ghép dạng khẳng định và phủ định liền nhau: V得C + V不C. Trả lời bằng một trong hai vế.

Câu hỏi	Phiên âm	Nghĩa
黑板上的字你看得见看不见？	Hēibǎn shang de zì nǐ kàn de jiàn kàn bu jiàn?	Chữ trên bảng bạn có nhìn thấy không?
今天的作业你做得完做不完？	Jīntiān de zuòyè nǐ zuò de wán zuò bu wán?	Bài tập hôm nay bạn có làm xong nổi không?
六点以前回得来回不来？	Liù diǎn yǐqián huí de lái huí bu lái?	Trước sáu giờ có về kịp không?

Có tân ngữ thì tân ngữ thường được đưa lên đầu câu như các ví dụ trên, để câu hỏi không bị dài. Các kiểu câu hỏi chính phản khác nằm ở bài câu hỏi chính phản.

Đừng nhầm với bổ ngữ trạng thái 得

Câu 他说得好。 có thể hiểu hai cách. Cách phân biệt chắc nhất là nhìn dạng phủ định và dạng hỏi:

	Bổ ngữ trạng thái	Bổ ngữ khả năng
Nghĩa của 说得好	nói hay (đánh giá việc đã/đang làm)	có thể nói tốt được
Phủ định	说得不好 shuō de bù hǎo: nói không hay	说不好 shuō bu hǎo: không nói tốt được, khó nói chắc
Câu hỏi	说得好不好？	说得好说不好？
Thêm trạng từ	Được: 说得很好	Không thêm 很 vào giữa

Nói cách khác, có 很 hoặc 不 đứng sau 得 là bổ ngữ trạng thái; 不 thay chỗ của 得 là bổ ngữ khả năng.

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ 我不听懂。 → ✓ 我听不懂。 Tiếng Việt nói "tôi không nghe hiểu" nên hay đặt 不 lên trước động từ. Tiếng Trung đặt 不 vào giữa động từ và bổ ngữ.
• ✗ 我听得不懂。 → ✓ 我听不懂。 Dạng phủ định thay 得 bằng 不, không giữ cả hai.
• ✗ 我不能听懂他的话。 → ✓ 我听不懂他的话。 不能 + V nghe như "tôi không được phép hiểu".
• ✗ 我听他的话不懂。 → ✓ 他的话我听不懂。 Tân ngữ đứng sau cả cụm hoặc đưa lên đầu câu, không chen vào giữa.
• ✗ 我把作业做不完。 → ✓ 作业我做不完。 Câu chữ 把 không đi với bổ ngữ khả năng. Xem thêm bài câu chữ 把.
• ✗ 我昨天没听得懂。 → ✓ 我昨天没听懂。 Kể việc đã không hiểu thì dùng 没 + bổ ngữ kết quả. Câu 昨天我听不懂。 cũng được nếu muốn nói "hôm qua tôi không có khả năng hiểu".

Bài tập nhỏ

Điền dạng bổ ngữ khả năng phù hợp:

1. 老师说得太快，我 ____。(nghe không hiểu)
2. 这么多饺子，你一个人 ____ 吗？(ăn hết nổi)
3. 门太小，桌子 ____。(không mang vào được)
4. 八点的电影，现在出发还 ____。(kịp)
5. 这个汉字我 ____ 怎么写了。(không nhớ ra)
6. Sửa câu sai: 我不能看懂这个句子。

Đáp án:

1. 老师说得太快，我听不懂。
2. 这么多饺子，你一个人吃得了吗？ (hoặc 吃得完)
3. 门太小，桌子搬不进去。
4. 八点的电影，现在出发还来得及。
5. 这个汉字我想不起来怎么写了。
6. 这个句子我看不懂。

Câu hỏi thường gặp

Bổ ngữ khả năng tiếng Trung là gì, nói ngắn gọn?

Là cụm V + 得/不 + bổ ngữ, cho biết hành động có đạt kết quả được hay không, giống "được" và "không nổi, không ra" trong tiếng Việt: 看得懂 (đọc hiểu được), 拿不动 (xách không nổi).

看得懂 và 看不懂 đọc thế nào cho đúng?

Đọc 看得懂 là kàn de dǒng, 看不懂 là kàn bu dǒng. Chữ giữa đọc nhẹ và ngắn, trọng âm rơi vào bổ ngữ cuối.

吃不了 và 吃不完 khác nhau không?

Khi nói về lượng thức ăn, hai cụm gần như thay nhau được. 吃不了 còn có nghĩa rộng hơn là "không ăn được" vì lý do khác, ví dụ 辣的我吃不了。 (Là de wǒ chī bu liǎo., "đồ cay tôi không ăn được").

Phân biệt bổ ngữ khả năng và 能 thế nào cho nhanh?

Phủ định một kết quả thì dùng V不C (听不懂, 买不到). Nói chuyện được phép hay bị cấm thì dùng 能/不能. Ở câu khẳng định, 能听懂 và 听得懂 đều đúng.