Phân biệt 下来 và 下去 trong tiếng Trung

Phân biệt 下来 (xiàlai) và 下去 (xiàqu) dựa vào hướng thời gian: 下来 nhìn từ quá khứ về hiện tại, hoặc từ động sang tĩnh; 下去 nhìn từ hiện tại đi tiếp về sau. Vì vậy 坚持下来了 (jiānchí xiàlai le) là "đã trụ được tới giờ", còn 坚持下去 (jiānchí xiàqu) là "tiếp tục trụ nữa". Nghĩa gốc của hai từ là hướng di chuyển xuống: 走下来 (zǒu xiàlai) là đi xuống về phía người nói, 跳下去 (tiào xiàqu) là nhảy xuống, xa người nói.

Bảng công thức

Nghĩa	下来	下去
Hướng xuống	xuống, về phía người nói: 走下来	xuống, rời xa người nói: 跳下去
Thời gian	kéo dài từ trước đến nay: 坚持下来	tiếp tục từ nay về sau: 坚持下去
Tách rời, giữ lại	tách ra, ghi lại, giữ lại: 脱下来, 记下来, 留下来	(không có nghĩa này)
Tính từ + …	chuyển sang trạng thái yên, giảm: 安静下来	trạng thái tiếp tục kéo dài, thường xấu đi: 冷下去
Dạng khả năng	停不下来 (không dừng được)	坚持不下去 (không trụ nổi nữa)

Khi làm bổ ngữ, 来 và 去 đọc thanh nhẹ: xiàlai, xiàqu. Khi đứng một mình làm động từ chính, có thể đọc đủ thanh xiàlái, xiàqù.

Nghĩa gốc: hướng di chuyển xuống

Chọn 来 hay 去 theo vị trí người nói, giống quy tắc ở bài phân biệt 来 và 去. Người nói ở dưới thì dùng 下来; người nói ở trên, hoặc nhìn vật rơi khỏi mình, thì dùng 下去.

Câu tiếng Trung	Pinyin	Nghĩa
你快下来吧！	Nǐ kuài xiàlai ba!	Cậu xuống đây nhanh lên! (người nói ở dưới)
你下去看看。	Nǐ xiàqu kànkan.	Cậu xuống dưới xem thử đi. (người nói ở trên)
他从楼上走下来了。	Tā cóng lóu shang zǒu xiàlai le.	Anh ấy từ trên lầu đi xuống.
球滚下去了。	Qiú gǔn xiàqu le.	Quả bóng lăn xuống dưới rồi.
他走下楼来。	Tā zǒu xià lóu lai.	Anh ấy đi xuống lầu (về phía tôi).
孩子们跑下山去了。	Háizimen pǎo xià shān qu le.	Bọn trẻ chạy xuống núi rồi.

Tân ngữ chỉ nơi chốn như 楼, 山 phải đứng giữa 下 và 来/去: 走下楼来, không nói 走下来楼. Toàn bộ nhóm 上来, 进去, 回来… có ở bài bổ ngữ xu hướng tiếng Trung.

Nghĩa mở rộng của 下来

1. Kéo dài từ quá khứ đến hiện tại

Việc bắt đầu từ trước và đã duy trì được tới bây giờ. Câu thường có 了 hoặc 的.

• 这么累的工作，他坚持下来了。 (Zhème lèi de gōngzuò, tā jiānchí xiàlai le): Việc mệt như vậy mà anh ấy trụ được.
• 这个习俗是从古代传下来的。 (Zhège xísú shì cóng gǔdài chuán xiàlai de): Phong tục này truyền lại từ thời xưa.
• 地震以后，他活下来了。 (Dìzhèn yǐhòu, tā huó xiàlai le): Sau trận động đất, anh ấy sống sót.

2. Tách ra, ghi lại, giữ lại

Đây là nghĩa người học hay bỏ sót. Vật bị tách khỏi chỗ cũ, hoặc thông tin được lưu lại cố định.

Câu tiếng Trung	Pinyin	Nghĩa
把外套脱下来吧。	Bǎ wàitào tuō xiàlai ba.	Cởi áo khoác ra đi.
他把眼镜摘下来了。	Tā bǎ yǎnjìng zhāi xiàlai le.	Anh ấy tháo kính ra.
请把电话号码记下来。	Qǐng bǎ diànhuà hàomǎ jì xiàlai.	Hãy ghi lại số điện thoại.
我把老师的话写下来了。	Wǒ bǎ lǎoshī de huà xiě xiàlai le.	Tôi đã chép lại lời thầy.
这一幕被拍下来了。	Zhè yí mù bèi pāi xiàlai le.	Cảnh này đã bị chụp lại.
你留下来吃饭吧。	Nǐ liú xiàlai chī fàn ba.	Cậu ở lại ăn cơm đi.
时间已经定下来了。	Shíjiān yǐjīng dìng xiàlai le.	Thời gian đã chốt rồi.

Khi có tân ngữ là đồ vật, cách tự nhiên nhất là đưa lên trước bằng 把 như các câu trên. Cách nói 摘下眼镜来 cũng đúng nhưng ít gặp hơn trong khẩu ngữ.

3. Từ động sang tĩnh, từ mạnh sang yếu

Sau động từ dừng, ngồi hoặc sau tính từ chỉ trạng thái lắng xuống, 下来 cho biết sự thay đổi đã xảy ra và đứng yên ở đó.

• 车停下来了。 (Chē tíng xiàlai le): Xe dừng lại rồi.
• 大家坐下来谈谈吧。 (Dàjiā zuò xiàlai tántan ba): Mọi người ngồi xuống nói chuyện đi.
• 教室突然安静下来了。 (Jiàoshì tūrán ānjìng xiàlai le): Lớp học bỗng im phăng phắc.
• 天黑下来了。 (Tiān hēi xiàlai le): Trời tối hẳn rồi.
• 你先冷静下来。 (Nǐ xiān lěngjìng xiàlai): Cậu bình tĩnh lại trước đã.

Ngược lại, khi tính từ chỉ trạng thái mạnh lên, sáng lên, tiếng Trung dùng 起来: 热闹起来, 亮起来. Cặp 下来 và 起来 được so sánh kỹ ở bài cách dùng 起来.

Nghĩa mở rộng của 下去

1. Tiếp tục làm từ bây giờ về sau

• 你说下去，我在听。 (Nǐ shuō xiàqu, wǒ zài tīng): Cậu nói tiếp đi, tôi đang nghe.
• 再难也要坚持下去。 (Zài nán yě yào jiānchí xiàqu): Khó mấy cũng phải trụ tiếp.
• 我不想再等下去了。 (Wǒ bù xiǎng zài děng xiàqu le): Tôi không muốn chờ thêm nữa.
• 这样下去不行。 (Zhèyàng xiàqu bù xíng): Cứ thế này mãi thì không ổn.

2. Tính từ + 下去: tình trạng kéo dài thêm

Thường dùng khi tình trạng xấu tiếp diễn, câu hay có 再 hoặc 还会.

• 天气还会冷下去。 (Tiānqì hái huì lěng xiàqu): Trời còn lạnh nữa.
• 你再瘦下去会生病的。 (Nǐ zài shòu xiàqu huì shēngbìng de): Cậu còn gầy thêm nữa là ốm đấy.

Bảng so sánh các cặp dễ nhầm

下来	Nghĩa	下去	Nghĩa
坚持下来了	đã trụ được (đến giờ)	坚持下去	trụ tiếp
活下来	sống sót (qua biến cố)	活下去	sống tiếp
瘦下来了	đã gầy đi, giảm cân thành công	再瘦下去	cứ gầy thêm nữa
留下来	ở lại	(không dùng)
停下来	dừng lại	(không dùng)
读下来	đọc hết một lượt	读下去	đọc tiếp

Dạng khả năng: 不下来, 不下去

Chèn 得 hoặc 不 vào giữa để nói có làm nổi hay không. Cách tạo dạng này giống bài bổ ngữ khả năng.

• 我实在坚持不下去了。 (Wǒ shízài jiānchí bu xiàqu le): Tôi thật sự không trụ nổi nữa.
• 这首歌太好听了，停不下来。 (Zhè shǒu gē tài hǎotīng le, tíng bu xiàlai): Bài này hay quá, không dừng được.
• 他说得太快，我记不下来。 (Tā shuō de tài kuài, wǒ jì bu xiàlai): Anh ấy nói nhanh quá, tôi ghi không kịp.

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ 请你说下来 → ✓ 请你说下去. "Nói tiếp" là hướng về sau, dùng 下去.
• ✗ 我把他的名字记下去了 → ✓ 我把他的名字记下来了. "Ghi lại" là lưu giữ, dùng 下来.
• ✗ 车停下去了 → ✓ 车停下来了. 停 và 坐 chỉ đi với 下来.
• ✗ 你冷静下去 → ✓ 你冷静下来. Lắng xuống, bình tĩnh lại là trạng thái đứng yên.
• ✗ 他走下来楼 → ✓ 他走下楼来. Tân ngữ nơi chốn đứng giữa.
• Dịch "giữ lại" thành 保持下去. Muốn nói "giữ lại, để lại" dùng 留下来; còn 保持下去 là "tiếp tục duy trì".

Bài tập nhỏ

Điền 下来 hoặc 下去:

1. 雨停了，天慢慢亮了。外面安静___了。
2. 这本书很有意思，我想看___。
3. 你把我的地址写___吧。
4. 他每天跑步，十年都坚持___了。
5. 工作太累了，我做不___了。

Đáp án: 1. 安静下来. 2. 看下去. 3. 写下来. 4. 坚持下来了. 5. 做不下去了.

Câu hỏi thường gặp

坚持下来 và 坚持下去 câu nào đúng?

Cả hai đều đúng, khác thời điểm. Nhìn lại quãng đường đã qua thì 坚持下来了. Hướng về phía trước, động viên ai đó cố tiếp thì 坚持下去.

下来 nghĩa là gì khi đứng một mình?

Là động từ "xuống, xuống đây": 你下来！ (Nǐ xiàlai!, "Xuống đây!"). Gặp sau động từ khác thì nó là bổ ngữ, mang một trong các nghĩa trên.

Có cách nào nhớ nhanh không?

Hình dung một trục thời gian. 下来 đi về phía "bây giờ" và dừng lại ở đó, nên có nghĩa giữ lại, ghi lại, lắng xuống. 下去 đi khỏi "bây giờ" về phía trước, nên có nghĩa tiếp tục.