Bổ ngữ xu hướng trong tiếng Trung: 来, 去 và bổ ngữ xu hướng kép

Bổ ngữ xu hướng trong tiếng Trung là phần đứng sau động từ để cho biết hành động đi theo hướng nào. Dạng đơn giản nhất là động từ + 来/去: 来 là hướng về phía người nói, 去 là hướng ra xa người nói. Ví dụ: 你进来吧。 (Nǐ jìnlai ba., bạn vào đây đi) và 他回去了。 (Tā huíqu le., anh ấy về rồi). Khi có tân ngữ chỉ nơi chốn, nơi chốn phải chen vào giữa: 进教室来, không nói 进来教室.

Bổ ngữ xu hướng là một trong 7 loại bổ ngữ. Bài bổ ngữ tiếng Trung có cái nhìn tổng quan, còn bài này đi sâu vào cách đặt từ, chỗ người Việt sai nhiều nhất.

Bảng công thức

Dạng	Cấu trúc	Ví dụ	Nghĩa
Đơn với 来/去	V + 来/去	拿来 (nálai)	mang lại đây
Đơn với 上, 下, 进…	V + 上/下/进/出/回/过/起	走进 (zǒujìn)	đi vào
Kép	V + 上/下/进/出/回/过/起 + 来/去	跑出去 (pǎo chūqu)	chạy ra ngoài
Có nơi chốn	V + 进/上… + nơi chốn + 来/去	走进教室来 (zǒujìn jiàoshì lai)	đi vào lớp
Có sự vật	V + sự vật + 来/去 hoặc V + 来/去 + sự vật	带一本书来 (dài yì běn shū lai)	mang một quyển sách đến

Khi làm bổ ngữ, 来 và 去 thường đọc thanh nhẹ: 进来 đọc jìnlai, 出去 đọc chūqu. Từ điển đôi khi vẫn ghi thanh gốc, bạn gặp cả hai cách ghi đều đúng.

Bổ ngữ xu hướng đơn: 来 và 去

Chọn 来 hay 去 phụ thuộc vào chỗ người nói đang đứng, không phụ thuộc vào người làm hành động.

• 妈妈，你上来吧！ (Māma, nǐ shànglai ba!, mẹ ơi, mẹ lên đây đi): người nói ở tầng trên.
• 我下去拿快递。 (Wǒ xiàqu ná kuàidì., tôi xuống lấy hàng chuyển phát): người nói đang ở trên, đi xuống.
• 他给我寄来一个包裹。 (Tā gěi wǒ jìlai yí ge bāoguǒ., anh ấy gửi đến cho tôi một gói hàng).
• 把这些书拿去。 (Bǎ zhèxiē shū náqu., mang mấy quyển sách này đi).

Nếu bạn còn hay nhầm điểm nhìn khi dùng 来, 去 làm động từ chính, đọc thêm bài phân biệt 来 và 去. Quy tắc ở đó áp dụng y nguyên cho bổ ngữ.

Bổ ngữ xu hướng kép

Bổ ngữ kép ghép một chữ chỉ hướng (上, 下, 进, 出, 回, 过, 起) với 来 hoặc 去. Chữ đầu nói hướng đi, chữ sau nói đi về phía người nói hay ra xa.

Chữ hướng	+ 来	+ 去	Nghĩa
上 (lên)	上来 (shànglai)	上去 (shàngqu)	lên đây / lên đó
下 (xuống)	下来 (xiàlai)	下去 (xiàqu)	xuống đây / xuống đó
进 (vào)	进来 (jìnlai)	进去 (jìnqu)	vào đây / vào đó
出 (ra)	出来 (chūlai)	出去 (chūqu)	ra đây / ra ngoài
回 (về)	回来 (huílai)	回去 (huíqu)	về đây / về đó
过 (qua)	过来 (guòlai)	过去 (guòqu)	qua đây / qua đó
起 (lên, dậy)	起来 (qǐlai)	không có	đứng dậy, ngồi dậy

Chú ý ô cuối: tiếng Trung hiện đại không dùng 起去. Muốn nói "đứng dậy" chỉ có 站起来 (zhàn qǐlai).

Gắn trước bằng một động từ chỉ cách di chuyển, bạn có cả cụm: 跑上来 (pǎo shànglai, chạy lên đây), 走过去 (zǒu guòqu, đi qua đó), 飞回来 (fēi huílai, bay về), 搬进去 (bān jìnqu, khiêng vào), 拿出来 (ná chūlai, lấy ra).

Vị trí tân ngữ: chỗ người Việt sai nhiều nhất

Tiếng Việt nói "đi vào lớp", "chạy về nhà", nơi chốn đứng sau cùng. Tiếng Trung thì khác, nơi chốn phải đứng trước 来/去.

Tân ngữ là nơi chốn

Đúng	Sai	Nghĩa
进教室来 (jìn jiàoshì lai)	进来教室	vào lớp
回家去 (huí jiā qu)	回去家	về nhà
上楼去 (shàng lóu qu)	上去楼	lên lầu
走进教室来 (zǒujìn jiàoshì lai)	走进来教室	đi vào lớp
爬上山去 (páshàng shān qu)	爬上去山	trèo lên núi

Câu đầy đủ: 老师走进教室来了。 (Lǎoshī zǒujìn jiàoshì lai le., thầy giáo đi vào lớp rồi). Nếu không cần nói 来/去, bạn có thể dừng ở 走进教室 (zǒujìn jiàoshì). Câu này vẫn đúng.

Tân ngữ là sự vật

Sự vật thì linh hoạt hơn, đứng trước hoặc sau 来/去 đều được:

• 他带来了一个朋友。 (Tā dàilai le yí ge péngyou., anh ấy dẫn đến một người bạn): việc đã xong.
• 明天你带一个朋友来吧。 (Míngtiān nǐ dài yí ge péngyou lai ba., mai bạn dẫn một người bạn đến nhé): việc chưa xảy ra, mệnh lệnh, rủ rê.
• 他从包里拿出一本书来。 (Tā cóng bāo li ná chū yì běn shū lai., anh ấy lấy từ trong túi ra một quyển sách).

Mẹo an toàn: việc chưa xảy ra hoặc câu đề nghị thì để sự vật trước 来/去. Việc đã xong thì đặt sau cũng tự nhiên.

Dùng với câu chữ 把

Khi sự vật đã xác định, người Trung hay đưa nó lên trước bằng 把: 请把护照拿出来。 (Qǐng bǎ hùzhào ná chūlai., vui lòng lấy hộ chiếu ra). Cách dựng câu 把 có trong bài câu chữ 把.

Vị trí của 了 và phủ định

• 他回来了。 (Tā huílai le., anh ấy về rồi).
• 他还没回来。 (Tā hái méi huílai., anh ấy vẫn chưa về): phủ định việc đã xảy ra dùng 没, không thêm 了.
• 你别出去。 (Nǐ bié chūqu., đừng ra ngoài).

Nghĩa mở rộng thường gặp

Nhiều bổ ngữ xu hướng đã mất nghĩa không gian và mang nghĩa trừu tượng. Ở HSK 3–4 bạn gặp các nghĩa này rất nhiều.

Bổ ngữ	Nghĩa mở rộng	Ví dụ
起来	bắt đầu	她笑起来了。 (Tā xiào qǐlai le., cô ấy bật cười)
起来	nhớ ra	我想起来了！ (Wǒ xiǎng qǐlai le!, tôi nhớ ra rồi)
起来	nhận xét	看起来很好吃。 (Kàn qǐlai hěn hǎochī., trông ngon quá)
下来	dừng, lắng lại	车停下来了。 (Chē tíng xiàlai le., xe dừng lại)
下来	ghi lại	把电话号码记下来。 (Bǎ diànhuà hàomǎ jì xiàlai., ghi số điện thoại lại)
下去	tiếp tục	你说下去。 (Nǐ shuō xiàqu., anh cứ nói tiếp đi)
出来	nhận ra, nghĩ ra	我认出来了。 (Wǒ rèn chūlai le., tôi nhận ra rồi)
过来	tỉnh lại	他醒过来了。 (Tā xǐng guòlai le., anh ấy tỉnh lại rồi)

Cụm 下起雨来了。 (Xià qǐ yǔ lai le., trời bắt đầu mưa) cho thấy tân ngữ 雨 chen vào giữa 起 và 来, giống quy tắc với nơi chốn. Hai bài cách dùng 起来 và 下来, 下去 phân tích kỹ từng nghĩa.

Bổ ngữ xu hướng trong bổ ngữ khả năng

Chèn 得 hoặc 不 vào giữa động từ và bổ ngữ xu hướng để nói làm được hay không:

• 门太小，冰箱搬不进去。 (Mén tài xiǎo, bīngxiāng bān bu jìnqu., cửa nhỏ quá, tủ lạnh không khiêng vào được).
• 他的名字我想不起来了。 (Tā de míngzi wǒ xiǎng bu qǐlai le., tôi không nhớ ra tên anh ấy).
• 这么高，你爬得上去吗？ (Zhème gāo, nǐ pá de shàngqu ma?, cao thế này, bạn trèo lên được không?)

Lỗi người Việt hay mắc

1. Đặt nơi chốn sau 来/去 theo trật tự tiếng Việt: 回去家, 进来房间. Sửa: 回家去, 进房间来.
2. Chọn 来/去 theo người làm thay vì người nói. Bạn ở nhà gọi điện cho bạn mình: "Bạn qua nhà mình chơi đi" là 你过来玩吧, không dùng 过去.
3. Dùng 起去. Chỉ có 起来.
4. Thêm 了 sau 没: 没回来了 là sai, chỉ nói 没回来.
5. Bỏ hẳn bổ ngữ: nói 他进教室 trong khi muốn tả cảnh "anh ấy bước vào lớp". Câu có động từ cách di chuyển như 走, 跑 nghe tự nhiên hơn: 他走进教室.

Bài tập

Sắp xếp lại hoặc sửa câu cho đúng.

1. 他 / 去 / 回 / 宿舍 (anh ấy về ký túc xá)
2. 请 / 进来 / 办公室 (mời vào văn phòng)
3. 我 / 起来 / 想 / 了 (tôi nhớ ra rồi)
4. Sửa câu: 她跑上去楼了。
5. Sửa câu: 他还没回来了。

Đáp án:

1. 他回宿舍去。 (Tā huí sùshè qu.)
2. 请进办公室来。 (Qǐng jìn bàngōngshì lai.)
3. 我想起来了。 (Wǒ xiǎng qǐlai le.)
4. 她跑上楼去了。 (Tā pǎoshàng lóu qu le.)
5. 他还没回来。 (Tā hái méi huílai.)

Câu hỏi thường gặp

Bổ ngữ xu hướng học ở HSK mấy?

Bổ ngữ đơn với 来/去 xuất hiện từ khoảng HSK 2. Bổ ngữ kép và nghĩa mở rộng như 起来, 下去 gặp nhiều ở HSK 3 và HSK 4.

拿来一本书 và 拿一本书来 khác gì?

Cả hai đều đúng. 拿一本书来 hay dùng trong câu đề nghị, việc chưa làm. 拿来了一本书 thường kể việc đã xong.

Vì sao không nói 走进来教室?

Vì 来/去 luôn đứng cuối cụm, sau nơi chốn. Hãy nhớ khuôn: động từ + hướng + nơi chốn + 来/去.

回家 và 回家去 khác nhau không?

Nghĩa cơ bản giống nhau. 回家去 thêm điểm nhìn: người nói không ở nhà, người kia rời chỗ người nói để về. Trong hội thoại thường ngày, 回家 là đủ.