Câu tồn hiện trong tiếng Trung: 桌子上有, V着 và câu xuất hiện, biến mất

Câu tồn hiện (存现句, cúnxiànjù) là loại câu tiếng Trung dùng để nói ở một nơi có, xuất hiện hoặc mất đi một người, vật nào đó. Công thức: Nơi chốn + Động từ (+ 着/了) + Số lượng + Người/vật. Từ chỉ nơi đứng đầu câu, người hay vật được nói tới đứng cuối. Ví dụ: 桌子上有一本书。 (Zhuōzi shang yǒu yì běn shū., "Trên bàn có một quyển sách"), 墙上挂着一幅画。 (Qiáng shang guà zhe yì fú huà., "Trên tường treo một bức tranh").

Bảng công thức

Loại	Công thức	Ví dụ	Nghĩa
Tồn tại với 有	Nơi chốn + 有 + số lượng + N	房间里有两张床。	Trong phòng có hai cái giường.
Tồn tại với 是	Nơi chốn + 是 + N	学校旁边是一家银行。	Cạnh trường là một ngân hàng.
Tồn tại với V着	Nơi chốn + V + 着 + số lượng + N	门口站着一个人。	Ở cửa có một người đang đứng.
Xuất hiện	Nơi chốn + V + 了 + số lượng + N	前面来了一辆车。	Phía trước có một chiếc xe chạy tới.
Biến mất	Nơi chốn + V + 了 + số lượng + N	我们班走了两个同学。	Lớp mình có hai bạn đã chuyển đi.

Trật tự này ngược với cách nói thông thường kiểu "quyển sách ở trên bàn". Người Việt cũng có câu tương tự ("trên tường treo một bức tranh"), nên chỉ cần quen vài quy tắc riêng là dùng được.

Ba phần của câu tồn hiện

1. Đầu câu: từ chỉ nơi chốn

Phần đầu là danh từ + phương vị từ như 上 (shang, trên), 里 (li, trong), 前面 (qiánmian, phía trước), 旁边 (pángbiān, bên cạnh). Danh từ chỉ đồ vật phải có phương vị từ: nói 桌子上, không nói trơn 桌子. Tên địa điểm thì không cần: 北京有很多公园。 (Běijīng yǒu hěn duō gōngyuán., "Bắc Kinh có nhiều công viên"). Phần đầu cũng có thể là thời gian: 昨天来了一位新老师。 (Zuótiān lái le yí wèi xīn lǎoshī., "Hôm qua có một thầy giáo mới đến").

Sách ngữ pháp dạy rằng đầu câu tồn hiện không đặt 在. Câu 桌子上有一本书。 đúng chuẩn, còn 在桌子上有一本书 là lỗi người học hay mắc.

2. Giữa câu: 有, 是 hoặc động từ + 着/了

Ngoài 有 và 是, động từ hay gặp nhất là nhóm chỉ tư thế và sắp đặt: 坐 (ngồi), 站 (đứng), 躺 (nằm), 放 (đặt), 挂 (treo), 贴 (dán), 写 (viết), 停 (đỗ), 住 (ở). Nhóm chỉ xuất hiện, biến mất gồm 来, 走, 出现, 跑, 少, 搬.

3. Cuối câu: người, vật chưa xác định

Người hay vật đứng cuối thường là thứ người nghe chưa biết, nên hay có số từ + lượng từ: 一本书, 两个人, 很多学生. Không đặt thứ đã xác định như 那本书, 我的手机 ở cuối câu tồn hiện. Lượng từ cho từng đồ vật có ở bài lượng từ tiếng Trung.

Câu tồn tại: 有, 是 và V着

有: "có" một thứ chưa biết

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
冰箱里有几个鸡蛋。	Bīngxiāng li yǒu jǐ ge jīdàn.	Trong tủ lạnh có mấy quả trứng.
我家附近有一个超市。	Wǒ jiā fùjìn yǒu yí ge chāoshì.	Gần nhà tôi có một siêu thị.
教室里有很多学生。	Jiàoshì li yǒu hěn duō xuésheng.	Trong lớp có nhiều học sinh.

是: "là", chỉ ra thứ chiếm chỗ đó

是 dùng khi biết chỗ đó có thứ gì, câu nhằm chỉ ra đó là thứ gì: 学校东边是一个公园。 (Xuéxiào dōngbian shì yí ge gōngyuán., "Phía đông trường là một công viên"). So với 学校东边有一个公园。 ("phía đông trường có một công viên"), câu dùng 是 gợi ý cả khoảng đó là công viên, câu dùng 有 chỉ báo là có. Cuối câu với 是 được phép là thứ xác định: 桌子上是我的书。 (Zhuōzi shang shì wǒ de shū., "Trên bàn là sách của tôi"). So sánh kỹ hơn có ở bài cách dùng 是 và 有.

V着: tả cảnh, nói vật đang ở trạng thái nào

Thay 有 bằng động từ + 着 để cho biết vật ở đó theo cách nào: treo, đặt, ngồi, đứng. Kiểu câu này rất hay gặp khi tả phòng, tả tranh, tả cảnh trong truyện.

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
黑板上写着几个字。	Hēibǎn shang xiě zhe jǐ ge zì.	Trên bảng có viết mấy chữ.
桌子上放着一杯咖啡。	Zhuōzi shang fàng zhe yì bēi kāfēi.	Trên bàn đặt một cốc cà phê.
沙发上坐着一位老人。	Shāfā shang zuò zhe yí wèi lǎorén.	Trên ghế sofa có một cụ già đang ngồi.
门上贴着一张通知。	Mén shang tiē zhe yì zhāng tōngzhī.	Trên cửa dán một tờ thông báo.
楼下停着很多自行车。	Lóu xià tíng zhe hěn duō zìxíngchē.	Dưới nhà đỗ rất nhiều xe đạp.

Ở đây 着 chỉ trạng thái được duy trì, cùng nghĩa với 着 trong bài phân biệt 过 và 着. Với các động từ sắp đặt như 放, 挂, 写, dùng 了 cũng được: 墙上挂了一张地图。 (Qiáng shang guà le yì zhāng dìtú.), khi đó câu nhấn rằng việc treo đã xong và để lại kết quả.

Câu xuất hiện và biến mất: V了

Khi một người, vật mới xuất hiện hay vừa mất đi ở một nơi, dùng động từ + 了 (thường kèm bổ ngữ xu hướng như 来, 进来, 出去).

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
家里来了几个客人。	Jiā li lái le jǐ ge kèrén.	Nhà có mấy người khách đến.
天上出现了一道彩虹。	Tiānshang chūxiàn le yí dào cǎihóng.	Trên trời xuất hiện một cầu vồng.
对面搬来了一家人。	Duìmiàn bān lái le yì jiā rén.	Nhà đối diện có một gia đình mới chuyển đến.
动物园跑了一只猴子。	Dòngwùyuán pǎo le yì zhī hóuzi.	Vườn thú sổng mất một con khỉ.
钱包里少了一百块钱。	Qiánbāo li shǎo le yìbǎi kuài qián.	Trong ví mất một trăm tệ.

Câu tồn hiện khác câu thường thế nào

Cùng một sự việc có hai cách nói. Chọn cách nào tuỳ thứ gì người nghe đã biết.

	Câu tồn hiện	Câu thường với 在
Ví dụ	桌子上有一本书。	那本书在桌子上。
Nghĩa	Trên bàn có một quyển sách.	Quyển sách đó ở trên bàn.
Thứ đứng đầu	nơi chốn	người, vật
Người, vật	chưa xác định, báo tin mới	đã xác định, người nghe biết
Câu hỏi tương ứng	桌子上有什么？ Trên bàn có gì?	书在哪儿？ Sách ở đâu?

Muốn chắc hơn về khác biệt giữa 在 và 有, đọc bài phân biệt 在 và 有.

Phủ định và câu hỏi

Phủ định dùng 没有 hoặc 没, và thường bỏ số lượng:

• 桌子上没有书。 (Zhuōzi shang méiyǒu shū., "Trên bàn không có sách").
• 墙上没挂画。 (Qiáng shang méi guà huà., "Trên tường không treo tranh").

Hỏi "có gì", "có ai" thì thay phần cuối bằng từ để hỏi: 墙上挂着什么？ (Qiáng shang guà zhe shénme?, "Trên tường treo gì vậy?"), 外面站着谁？ (Wàimiàn zhàn zhe shéi?, "Ai đang đứng ngoài kia?").

Lỗi người Việt hay mắc

Sai	Đúng	Vì sao
✗ 在桌子上有一本书。	✓ 桌子上有一本书。	Đầu câu tồn hiện không đặt 在.
✗ 桌子有一本书。	✓ 桌子上有一本书。	Đồ vật cần phương vị từ 上, 里 mới thành nơi chốn.
✗ 一个人站着门口。	✓ 门口站着一个人。	Nơi chốn đứng đầu, người đứng cuối.
✗ 桌子上放着我的手机。	✓ 我的手机放在桌子上。	Vật đã xác định thì dùng câu thường.
✗ 墙上挂一幅画。	✓ 墙上挂着一幅画。	Tả trạng thái cần 着 sau động từ.

Bài tập nhỏ

Dịch sang tiếng Trung bằng câu tồn hiện.

1. Trong túi có một chiếc ô.
2. Trên tường dán rất nhiều ảnh.
3. Trước cửa có một chiếc ô tô đang đỗ.
4. Lớp tôi có một bạn mới đến.

Đáp án:

1. 包里有一把伞。 Bāo li yǒu yì bǎ sǎn.
2. 墙上贴着很多照片。 Qiáng shang tiē zhe hěn duō zhàopiàn.
3. 门口停着一辆汽车。 Ménkǒu tíng zhe yí liàng qìchē.
4. 我们班来了一个新同学。 Wǒmen bān lái le yí ge xīn tóngxué.

Câu hỏi thường gặp

Câu tồn hiện là gì?

Là câu nói về sự tồn tại, xuất hiện hoặc biến mất của người, vật ở một nơi. Nơi chốn đứng đầu, người hay vật đứng cuối, như 桌子上有一本书。

桌子上有 khác 书在桌子上 thế nào?

桌子上有一本书 báo tin "có một quyển sách" mà người nghe chưa biết. 书在桌子上 nói vị trí của quyển sách cả hai đã biết, trả lời câu "sách đâu rồi".

Câu tồn hiện dùng 着 hay 了?

Tả vật đang ở yên một chỗ thì dùng 着. Nói người, vật mới đến hoặc vừa mất đi thì dùng 了. Với động từ sắp đặt như 放, 挂, cả hai đều được, 了 nhấn kết quả.

Có thể bắt đầu câu bằng thời gian không?

Được, nhất là câu xuất hiện, biến mất: 今天早上来了一个快递员。 (Jīntiān zǎoshang lái le yí ge kuàidìyuán., "Sáng nay có một anh giao hàng đến").