Trạng từ tiếng Nhật thông dụng: tần suất, mức độ, thời gian

Trạng từ tiếng Nhật (副詞, fukushi) là từ đứng trước động từ hoặc tính từ để nói mức độ, tần suất, thời gian hay thái độ của người nói. Ví dụ いつもコーヒーを飲みます (itsumo koohii o nomimasu, "Tôi luôn uống cà phê") và とても寒いです (totemo samui desu, "Trời rất lạnh"). Trạng từ không chia theo thì và thường đứng ngay trước từ nó bổ nghĩa. Bài dưới chia trạng từ thành 5 nhóm, kèm cách tự tạo trạng từ từ tính từ và danh sách trạng từ hay ra ở N3.

Trạng từ đứng ở đâu trong câu

Vị trí an toàn nhất là ngay trước động từ hoặc tính từ: 日本語をすこし話します (nihongo o sukoshi hanashimasu, "Tôi nói được chút tiếng Nhật"). Trạng từ cũng có thể đứng đầu câu, sau chủ đề: 私はよく図書館に行きます (watashi wa yoku toshokan ni ikimasu, "Tôi hay đi thư viện"). Trạng từ thời gian như もう, まだ, すぐ hay đứng sát động từ. Trạng từ thái độ như たぶん, きっと hay đứng đầu câu.

1. Trạng từ tần suất

Bảng xếp từ thường xuyên nhất đến hiếm nhất. Ba từ cuối phải đi với động từ phủ định.

Trạng từ	Romaji	Nghĩa	Mức
いつも	itsumo	luôn luôn	gần 100%
たいてい	taitei	thường thì, phần lớn	khoảng 80%
よく	yoku	hay, thường	khoảng 70%
時々	tokidoki	thỉnh thoảng	khoảng 40%
たまに	tamani	đôi khi, hiếm khi	khoảng 20%
あまり〜ない	amari ... nai	không ... mấy	ít
めったに〜ない	metta ni ... nai	hầu như không	rất ít
全然〜ない	zenzen ... nai	hoàn toàn không	0%

• 週末はたいてい家にいます (shuumatsu wa taitei ie ni imasu, "Cuối tuần tôi thường ở nhà")
• たまに映画を見ます (tamani eiga o mimasu, "Thỉnh thoảng tôi xem phim")
• 肉はめったに食べません (niku wa metta ni tabemasen, "Tôi hầu như không ăn thịt")

Các con số phần trăm chỉ để dễ hình dung thứ tự, người Nhật không dùng chúng chính xác như vậy. Cách dùng あまり kèm phủ định có bài riêng: cách dùng あまり.

2. Trạng từ chỉ mức độ

Trạng từ	Romaji	Nghĩa	Ghi chú
とても	totemo	rất	dùng được mọi nơi
すごく	sugoku	rất, cực	khẩu ngữ
大変	taihen	vô cùng	trang trọng
非常に	hijou ni	cực kỳ	văn viết, phát biểu
かなり	kanari	khá là, tương đối nhiều	mức cao hơn dự đoán
結構	kekkou	khá, cũng được đấy	hàm ý bất ngờ nhẹ
なかなか	nakanaka	khá là, mãi không	đi với khẳng định hoặc phủ định
少し	sukoshi	một chút	lịch sự
ちょっと	chotto	một chút	khẩu ngữ, còn dùng để từ chối khéo
もっと	motto	hơn nữa	so sánh
一番	ichiban	nhất	so sánh nhất

なかなか có hai nghĩa tuỳ đuôi câu. Với khẳng định nó là "khá là": この店はなかなかおいしい (kono mise wa nakanaka oishii, "Quán này ngon ra phết"). Với phủ định nó là "mãi không": バスがなかなか来ない (basu ga nakanaka konai, "Xe buýt mãi không tới"). Người Việt hay chỉ học nghĩa đầu nên đọc câu phủ định bị hiểu ngược.

結構 khen nhẹ kiểu "hoá ra cũng khá": 日本語、結構上手ですね (nihongo, kekkou jouzu desu ne, "Tiếng Nhật của bạn khá đấy nhỉ"). Khi đứng một mình, 結構です (kekkou desu) lại là câu từ chối lịch sự "thôi, không cần ạ".

3. Trạng từ thời gian

Trạng từ	Romaji	Nghĩa	Ví dụ
もう	mou	đã, rồi	もう食べました (đã ăn rồi)
まだ	mada	vẫn, vẫn chưa	まだ来ません (vẫn chưa đến)
すぐ	sugu	ngay	すぐ行きます (tôi đi ngay)
さっき	sakki	lúc nãy	さっき電話しました (lúc nãy tôi đã gọi)
これから	korekara	từ giờ, sắp tới	これから出かけます (giờ tôi ra ngoài)
ずっと	zutto	suốt, mãi	ずっと待っていました (tôi đã đợi suốt)
先に	saki ni	trước	先に帰ります (tôi về trước)
やっと	yatto	cuối cùng cũng (sau khi chờ)	やっと終わった (cuối cùng cũng xong)
そろそろ	sorosoro	sắp, đến lúc	そろそろ帰ります (sắp về thôi)
しばらく	shibaraku	một lúc, một thời gian	しばらく休みます (nghỉ một thời gian)

そろそろ là câu rất hay nghe khi ai muốn kết thúc buổi gặp: そろそろ失礼します (sorosoro shitsurei shimasu, "Tôi xin phép về"). Cặp もう và まだ có nhiều cách dùng hơn bảng trên, xem bài cách dùng もう và まだ.

4. Trạng từ thể hiện thái độ, cảm xúc người nói

Nhóm này cho biết người nói chắc chắn đến đâu, mong muốn gì, hay cảm thấy thế nào. Nhiều từ đòi một đuôi câu đi kèm.

Trạng từ	Romaji	Nghĩa	Đuôi câu hay đi kèm
ぜひ	zehi	nhất định, rất mong	〜てください, 〜たい
きっと	kitto	chắc chắn (theo cảm nhận)	〜でしょう, 〜と思う
たぶん	tabun	có lẽ	〜でしょう, 〜と思う
もしかしたら	moshika shitara	biết đâu	〜かもしれない
必ず	kanarazu	nhất định, luôn luôn	khẳng định
もちろん	mochiron	tất nhiên	khẳng định
どうか	douka	xin hãy	〜てください, 〜ますように
実は	jitsu wa	thật ra là	đầu câu, mở chuyện
せっかく	sekkaku	đã cất công, hiếm khi có dịp	〜のに, 〜から
やはり / やっぱり	yahari / yappari	quả nhiên, rốt cuộc vẫn	khẳng định

• ぜひ遊びに来てください (zehi asobi ni kite kudasai, "Nhất định ghé chơi nhé")
• 明日はきっと晴れるでしょう (ashita wa kitto hareru deshou, "Mai chắc chắn trời sẽ nắng")
• せっかく来たのに、店が休みだった (sekkaku kita noni, mise ga yasumi datta, "Cất công đến mà quán lại nghỉ")

ぜひ chỉ dùng cho mong muốn hoặc lời mời, không dùng cho dự đoán. きっと và たぶん khác nhau ở độ chắc: きっと gần như chắc, たぶん khoảng một nửa. Cách nói "có lẽ" bằng đuôi câu được giải thích ở bài でしょう và かもしれない.

5. Trạng từ đi với thể phủ định

Một số trạng từ gần như chỉ xuất hiện trong câu phủ định. Quên đuôi ない là lỗi rất dễ thấy.

Trạng từ	Romaji	Nghĩa	Ví dụ
全然	zenzen	hoàn toàn không	全然わかりません (hoàn toàn không hiểu)
あまり	amari	không ... lắm	あまり高くない (không đắt lắm)
少しも	sukoshi mo	không một chút nào	少しも疲れていない (không mệt chút nào)
決して	kesshite	tuyệt đối không	決して忘れません (tuyệt đối không quên)
めったに	metta ni	hiếm khi	めったに怒らない (hiếm khi giận)
なかなか	nakanaka	mãi không	なかなか覚えられない (mãi không nhớ được)

Trong nói chuyện của giới trẻ, 全然大丈夫 (zenzen daijoubu, "hoàn toàn ổn") dùng với khẳng định rất phổ biến. Trong bài thi và văn viết, hãy giữ 全然 đi với phủ định.

Cách tạo trạng từ từ tính từ

Nhiều trạng từ không cần học riêng vì được tạo từ tính từ theo hai quy tắc:

Loại tính từ	Cách đổi	Ví dụ	Câu mẫu
Tính từ đuôi い	bỏ い, thêm く	早い → 早く	早く起きます (hayaku okimasu, dậy sớm)
Tính từ đuôi い	bỏ い, thêm く	楽しい → 楽しく	楽しく話しました (tanoshiku hanashimashita, nói chuyện vui vẻ)
Ngoại lệ いい	đổi thành よく	いい → よく	よく寝ました (yoku nemashita, ngủ ngon)
Tính từ đuôi な	bỏ な, thêm に	静か → 静かに	静かに歩きます (shizuka ni arukimasu, đi nhẹ nhàng)
Tính từ đuôi な	bỏ な, thêm に	上手 → 上手に	上手に書けました (jouzu ni kakemashita, viết khéo)

Hai dạng này còn đi với なる và する: 寒くなりました (samuku narimashita, "trời đã lạnh hơn"), 部屋をきれいにします (heya o kirei ni shimasu, "dọn phòng cho sạch"). Nếu chưa phân biệt được hai loại tính từ, đọc trước bài tính từ い và tính từ な.

Tiếng Nhật còn một nhóm trạng từ lớn là từ tượng thanh, tượng hình như ゆっくり (yukkuri, "thong thả") và はっきり (hakkiri, "rõ ràng"). Nhóm này có bài riêng: từ tượng thanh tiếng Nhật.

Trạng từ N3 hay gặp

Từ N3 trở lên, số trạng từ cần biết tăng nhanh và nhiều từ mang sắc thái khó dịch sang tiếng Việt. Các từ dưới hay gặp trong bài đọc, hội thoại và phần từ vựng ở trình độ này:

Trạng từ	Romaji	Nghĩa	Ví dụ
とうとう	toutou	rốt cuộc, cuối cùng (kết quả sau thời gian dài)	とうとう雨が降り出した (rốt cuộc mưa đã đổ xuống)
いよいよ	iyoiyo	sắp đến lúc, chính thức	いよいよ明日は試験だ (mai là thi rồi)
わざわざ	wazawaza	cất công	わざわざ来てくれてありがとう (cảm ơn đã cất công đến)
なるべく	narubeku	cố hết mức có thể	なるべく早く来てください (đến sớm nhất có thể nhé)
相変わらず	aikawarazu	vẫn như mọi khi	相変わらず忙しい (vẫn bận như mọi khi)
うっかり	ukkari	lơ đễnh, lỡ	うっかり忘れた (lỡ quên mất)
思わず	omowazu	bất giác	思わず笑った (bất giác bật cười)
さすが	sasuga	đúng là, quả không hổ danh	さすがプロですね (đúng là dân chuyên nghiệp)
案外	angai	không ngờ là	案外簡単だった (không ngờ lại dễ)
急に	kyuu ni	đột nhiên	急に雨が降ってきた (bỗng dưng trời mưa)
ほとんど	hotondo	hầu hết, hầu như	ほとんど終わった (gần xong hết)
ちょうど	choudo	vừa đúng	ちょうど三時です (đúng ba giờ)

Cặp dễ nhầm nhất là やっと và とうとう. やっと dùng khi bạn mong điều đó và nhẹ nhõm vì nó đến. とうとう chỉ nói rốt cuộc điều gì đã xảy ra, tốt hay xấu đều được: とうとう会社を辞めた (toutou kaisha o yameta, "rốt cuộc anh ấy cũng nghỉ việc").

Lỗi người Việt hay mắc

• Dùng 全然 hay あまり với câu khẳng định: あまり好きです là sai, phải là あまり好きじゃないです (amari suki ja nai desu, "không thích lắm").
• Dịch "rất" bằng とても trong mọi văn cảnh: với cấp trên, khách hàng thì 大変 hợp hơn, như 大変お世話になりました (taihen osewa ni narimashita).
• Quên đổi đuôi tính từ: viết 早いに起きる hay 静かく là sai. い thành く, な thành に.
• Dùng ぜひ cho dự đoán: ぜひ雨が降るでしょう là sai. Dự đoán dùng きっと hoặc たぶん.
• Dùng ちょっと với cấp trên quá nhiều: ちょっと nghe thân mật. Trong thư hoặc khi nói với người trên, dùng 少し hoặc 少々 (shoushou).

Câu hỏi thường gặp

Trạng từ tiếng Nhật gọi là gì?

Gọi là 副詞 (fukushi). Trong giáo trình tiếng Việt, từ này được dịch là trạng từ hoặc phó từ, hai tên gọi chỉ cùng một loại từ.

Có quy tắc nào để tự tạo trạng từ không?

Có. Tính từ đuôi い bỏ い thêm く (早く), tính từ đuôi な bỏ な thêm に (静かに). Riêng いい thành よく.

よく và いつも khác nhau thế nào?

いつも là luôn luôn, gần như lần nào cũng vậy. よく là hay, thường xuyên nhưng không phải lần nào. よく còn nghĩa "kỹ, tốt" như よく聞いてください (yoku kiite kudasai, "hãy nghe kỹ").

Học trạng từ N3 thế nào cho nhớ?

Học theo câu, mỗi trạng từ ghi kèm một câu mẫu và đuôi câu nó hay đi cùng. Phần chọn cách dùng đúng của đề JLPT kiểm tra trạng từ trong ngữ cảnh, nên nhớ trạng từ đó đi với khẳng định hay phủ định quan trọng hơn nhớ nghĩa tiếng Việt.