Từ vựng bộ phận cơ thể tiếng Nhật và cách nói đau ở đâu

Cơ thể người trong tiếng Nhật là 体 (karada), bộ phận cơ thể gọi chung là 体の部位 (karada no bui). Muốn nói đau ở đâu, bạn chỉ cần một mẫu: tên bộ phận + が痛いです. Ví dụ 頭が痛いです (atama ga itai desu, "tôi đau đầu"), お腹が痛いです (onaka ga itai desu, "tôi đau bụng"). Bài này đi từ đầu xuống chân, mỗi từ có kanji, cách đọc và nghĩa, sau đó là cách tả kiểu đau, chấn thương, các thành ngữ dùng bộ phận cơ thể và những lỗi người Việt hay mắc.

Đầu và khuôn mặt

Từ	Cách đọc	Nghĩa
頭	atama	đầu
髪 / 髪の毛	kami / kami no ke	tóc
顔	kao	mặt
額 / おでこ	hitai / odeko	trán
眉毛	mayuge	lông mày
目	me	mắt
まぶた	mabuta	mí mắt
まつげ	matsuge	lông mi
耳	mimi	tai
鼻	hana	mũi
頬 / ほっぺ	hoo / hoppe	má
口	kuchi	miệng
唇	kuchibiru	môi
歯	ha	răng
歯ぐき	haguki	lợi, nướu
舌	shita	lưỡi
あご	ago	cằm, hàm
喉 / のど	nodo	họng, cổ họng
首	kubi	cổ

Hai từ dễ lẫn ở nhóm này là 首 và 喉. 首 là cái cổ nhìn từ bên ngoài (đeo khăn, mỏi cổ), còn 喉 là cổ họng bên trong. Đau họng khi cảm cúm phải nói 喉が痛いです (nodo ga itai desu), nói 首が痛いです thì người nghe hiểu là bạn mỏi hoặc trẹo cổ.

Thân trên, tay và ngón tay

Từ	Cách đọc	Nghĩa
肩	kata	vai
胸	mune	ngực
背中	senaka	lưng (phần trên)
腰	koshi	thắt lưng, vùng eo lưng
お腹	onaka	bụng
へそ	heso	rốn
わき	waki	nách
腕	ude	cánh tay
ひじ	hiji	khuỷu tay
手首	tekubi	cổ tay
手	te	bàn tay, tay
手のひら	tenohira	lòng bàn tay
手の甲	te no kō	mu bàn tay
指	yubi	ngón tay, ngón chân
爪	tsume	móng

Tên năm ngón tay khá dễ nhớ vì đều ghép với 指. Ngón cái là 親指 (oyayubi, nghĩa đen là ngón bố mẹ). Các ngón còn lại: 人差し指 (hitosashiyubi, ngón trỏ, ngón chỉ người), 中指 (nakayubi, ngón giữa), 薬指 (kusuriyubi, ngón áp út, ngón bôi thuốc), 小指 (koyubi, ngón út).

腰 là từ người đi làm ở Nhật dùng rất nhiều. Bê vác ở xưởng, kho hay chăm sóc người già mà đau vùng thắt lưng thì nói 腰が痛いです (koshi ga itai desu). Người Việt hay nói nhầm thành 背中, trong khi 背中 là vùng lưng trên, chỗ bả vai.

Thân dưới và bàn chân

Từ	Cách đọc	Nghĩa
お尻	oshiri	mông
足	ashi	chân (cả chân hoặc bàn chân)
太もも	futomomo	đùi
膝 / ひざ	hiza	đầu gối
すね	sune	ống quyển
ふくらはぎ	fukurahagi	bắp chân
足首	ashikubi	cổ chân
かかと	kakato	gót chân
足の裏	ashi no ura	lòng bàn chân
つま先	tsumasaki	mũi chân, đầu ngón chân
足の指	ashi no yubi	ngón chân

Tiếng Nhật có hai chữ cùng đọc ashi: 足 và 脚. Trong giao tiếp, 足 dùng cho mọi trường hợp. Chữ 脚 chỉ phần chân từ hông xuống mắt cá, hay gặp trong quảng cáo thời trang, thể thao hoặc trên giấy tờ y tế. Bạn chỉ cần viết được 足 là đủ dùng.

Bên trong cơ thể

Từ	Cách đọc	Nghĩa
骨	hone	xương
関節	kansetsu	khớp
筋肉	kinniku	cơ bắp
皮膚	hifu	da
血	chi	máu
脳	nō	não
心臓	shinzō	tim
肺	hai	phổi
胃	i	dạ dày
腸	chō	ruột
肝臓	kanzō	gan
腎臓	jinzō	thận

Nhóm này phần lớn là từ gốc Hán nên người Việt đoán được nghĩa qua âm Hán Việt: 心臓 là tâm tạng, 肝臓 là can tạng, 皮膚 là bì phu. Khi nghe bác sĩ nói, bạn sẽ gặp chúng trong cụm như 胃が痛い (i ga itai, đau dạ dày) hay 血液検査 (ketsueki kensa, xét nghiệm máu).

Nói đau ở đâu: mẫu が痛いです

Công thức cơ bản là bộ phận + が + 痛いです. 痛い (itai, đau) là tính từ đuôi い, nên chia như mọi tính từ い khác: 痛くないです (không đau), 痛かったです (đã đau). Cách chia đầy đủ có ở bài tính từ い và な.

Câu	Cách đọc	Nghĩa
頭が痛いです。	Atama ga itai desu.	Tôi đau đầu.
歯が痛いです。	Ha ga itai desu.	Tôi đau răng.
右の膝が痛いです。	Migi no hiza ga itai desu.	Tôi đau đầu gối phải.
左の肩が痛いです。	Hidari no kata ga itai desu.	Tôi đau vai trái.
ここが痛いです。	Koko ga itai desu.	Tôi đau chỗ này. (vừa nói vừa chỉ)
昨日からお腹が痛いです。	Kinō kara onaka ga itai desu.	Tôi đau bụng từ hôm qua.
どこが痛いですか。	Doko ga itai desu ka.	Bạn đau ở đâu?
もう痛くないです。	Mō itakunai desu.	Tôi hết đau rồi.

Khi nói về người khác, tiếng Nhật ít khi khẳng định cảm giác của họ. Thay vì nói thẳng "anh ấy đau", người ta dùng 痛そうです (itasou desu, trông có vẻ đau) hoặc hỏi 大丈夫ですか。 (Daijōbu desu ka., bạn có sao không?). Vì sao dùng が mà không dùng は ở đây, xem bài trợ từ は và が.

Tả kiểu đau bằng từ tượng thanh

Bác sĩ Nhật thường hỏi đau kiểu gì. Câu trả lời tự nhiên nhất là dùng từ tượng thanh, tượng hình, cộng với します hoặc 痛みます.

Từ	Cách đọc	Kiểu đau	Hay dùng cho
ずきずき	zukizuki	đau giật từng cơn, nhức theo nhịp	đầu, răng, vết thương
がんがん	gangan	đau như búa bổ	đầu
ちくちく	chikuchiku	đau như kim châm	da, mắt, họng
ひりひり	hirihiri	rát, bỏng rát	da cháy nắng, họng, vết bỏng
しくしく	shikushiku	âm ỉ kéo dài	bụng
きりきり	kirikiri	quặn thắt, đau nhói	dạ dày, bụng

Ví dụ: 頭がずきずきします。 (Atama ga zukizuki shimasu., đầu tôi nhức từng cơn), お腹がしくしく痛みます。 (Onaka ga shikushiku itamimasu., bụng tôi đau âm ỉ). Nhiều từ kiểu này hơn có ở bài từ tượng thanh tiếng Nhật.

Các triệu chứng và chấn thương thường gặp

Ngoài đau, có mấy cảm giác khác cũng đi theo mẫu bộ phận + が + tính từ / động từ:

Câu	Cách đọc	Nghĩa
目がかゆいです。	Me ga kayui desu.	Tôi ngứa mắt.
足がしびれています。	Ashi ga shibirete imasu.	Chân tôi bị tê.
手が腫れています。	Te ga harete imasu.	Tay tôi bị sưng.
肩がこっています。	Kata ga kotte imasu.	Tôi bị mỏi cứng vai.
鼻水が出ます。	Hanamizu ga demasu.	Tôi chảy nước mũi.

Chấn thương thì đổi sang trợ từ を vì có hành động tác động vào bộ phận:

Câu	Cách đọc	Nghĩa
指を切りました。	Yubi o kirimashita.	Tôi bị đứt tay.
頭をぶつけました。	Atama o butsukemashita.	Tôi bị đập đầu.
足首をひねりました。	Ashikubi o hinerimashita.	Tôi bị trẹo cổ chân.
腕を骨折しました。	Ude o kossetsu shimashita.	Tôi bị gãy tay.
腰を痛めました。	Koshi o itamemashita.	Tôi bị đau lưng (do làm gì đó quá sức).

Người làm việc ở xưởng nên thuộc lòng nhóm câu chấn thương này để báo cho tổ trưởng ngay khi có sự cố. Quy trình đi khám, cách điền phiếu hỏi bệnh và từ vựng theo từng khoa có ở bài đi khám bệnh tiếng Nhật.

Thành ngữ dùng bộ phận cơ thể

Người Nhật dùng tên bộ phận cơ thể trong rất nhiều cách nói hằng ngày. Nghĩa thường không đoán được từ nghĩa đen, nên học theo cụm:

Thành ngữ	Cách đọc	Nghĩa đen	Nghĩa thật
顔が広い	kao ga hiroi	mặt rộng	quen biết nhiều người
口が軽い	kuchi ga karui	miệng nhẹ	hay buột miệng, không giữ được bí mật
耳が痛い	mimi ga itai	đau tai	nghe nói trúng điểm yếu của mình nên khó chịu
腹が立つ	hara ga tatsu	bụng đứng lên	tức giận
頭が固い	atama ga katai	đầu cứng	cứng nhắc, bảo thủ
手が足りない	te ga tarinai	thiếu tay	thiếu người làm
目がない	me ga nai	không có mắt	cực kỳ mê (món gì đó)
足を洗う	ashi o arau	rửa chân	bỏ hẳn một việc xấu, rửa tay gác kiếm

Câu 甘いものに目がないです。 (Amai mono ni me ga nai desu.) nghĩa là "tôi mê đồ ngọt", không liên quan gì tới mắt. Nếu chỉ dịch từng chữ, bạn sẽ hiểu sai hoàn toàn.

Lỗi người Việt hay mắc

• Dùng 腹 thay cho お腹. 腹 (hara) cũng là bụng nhưng nghe thô, thường do nam giới dùng khi nói suồng sã. Nói với bác sĩ hay đồng nghiệp, dùng お腹.
• Nhầm từ đồng âm. 鼻 (mũi) và 花 (hoa) đều đọc hana; 歯 (răng) và 葉 (lá) đều đọc ha; 髪 (tóc) và 紙 (giấy) đều đọc kami. Ngữ cảnh gần như luôn đủ để phân biệt, nhưng khi viết phải chọn đúng kanji.
• Gộp 喉 và 首 làm một. Đau họng là 喉, mỏi cổ là 首.
• Nói 痛いです mà không nói chỗ đau. Chỉ nói 痛いです thì người nghe chưa biết bạn đau ở đâu. Thêm bộ phận hoặc ここが kèm cử chỉ chỉ tay.
• Đọc sai trường âm. 頬 là hoo (hai âm o), 脳 là nō (o dài). Đọc ngắn thành ho hay no thì thành từ khác.

Mẹo nhớ nhanh

1. Học theo vị trí, từ trên xuống: 頭, 顔, 首, 肩, 胸, お腹, 腰, 足. Vừa đọc vừa chạm tay vào chỗ đó.
2. Ghép ngay với が痛いです. Mỗi từ mới, nói thành một câu hoàn chỉnh thay vì học từ rời.
3. Nhóm từ gốc Hán ở phần nội tạng, hãy nhớ qua âm Hán Việt: tâm, can, thận, phế, vị.
4. Để ý chữ 首 trong 手首 và 足首: cổ tay, cổ chân trong tiếng Nhật cũng là "cổ" của tay và chân, giống hệt tiếng Việt.

Câu hỏi thường gặp

お腹 và 腹 khác nhau thế nào?

Cùng nghĩa là bụng. お腹 lịch sự, dùng được với mọi người. 腹 suồng sã hơn, chủ yếu gặp trong lời nam giới nói thân mật và trong thành ngữ như 腹が立つ.

Đau toàn thân, mệt mỏi rã rời nói thế nào?

Nói 体がだるいです。 (Karada ga darui desu., người tôi uể oải) hoặc 体中が痛いです。 (Karadajū ga itai desu., tôi đau khắp người). Hai câu này hay dùng khi bị cảm, sốt.

Muốn xin nghỉ làm vì đau thì nói sao?

Nói chỗ đau trước, rồi xin nghỉ: お腹が痛いので、今日は休ませてください。 (Onaka ga itai node, kyō wa yasumasete kudasai., tôi đau bụng nên cho tôi xin nghỉ hôm nay). Người mới sang Nhật làm việc có thể xem thêm bài tiếng Nhật cho thực tập sinh.

Có cần học viết kanji các bộ phận cơ thể không?

Ở trình độ N5, N4, bạn nên đọc được các chữ hay gặp như 頭, 目, 耳, 口, 手, 足. Những chữ khó như 頬, 膝, 肘 chỉ cần nhận mặt, vì trên biển hiệu và giấy tờ người ta cũng hay viết bằng hiragana.