Từ vựng nghề nghiệp tiếng Nhật: tên các nghề và cách hỏi làm nghề gì

Nghề nghiệp trong tiếng Nhật là 職業 (shokugyō), còn công việc nói chung là 仕事 (shigoto). Muốn hỏi một người làm nghề gì, câu tự nhiên nhất là お仕事は何ですか。 (O-shigoto wa nan desu ka?, bạn làm nghề gì?). Trả lời chỉ cần tên nghề + です: 会社員です。 (Kaishain desu., tôi là nhân viên công ty), 看護師です。 (Kangoshi desu., tôi là y tá). Bài này có bảng tên nghề chia theo nhóm, kèm kanji, kana và romaji, cách đoán nghề qua đuôi 員, 師, 士, 家, các mẫu câu hỏi đáp dùng khi tự giới thiệu và phỏng vấn, và chỗ khác nhau giữa 仕事 với 職業.

Nghề văn phòng, kinh doanh và công nghệ

Từ	Cách đọc	Romaji	Nghĩa
会社員	かいしゃいん	kaishain	nhân viên công ty
公務員	こうむいん	kōmuin	công chức, viên chức nhà nước
銀行員	ぎんこういん	ginkōin	nhân viên ngân hàng
事務員	じむいん	jimuin	nhân viên văn phòng, hành chính
営業	えいぎょう	eigyō	nhân viên kinh doanh, bán hàng (bộ phận kinh doanh)
秘書	ひしょ	hisho	thư ký
社長	しゃちょう	shachō	giám đốc, chủ công ty
会計士	かいけいし	kaikeishi	kế toán viên, kiểm toán viên có chứng chỉ
弁護士	べんごし	bengoshi	luật sư
通訳	つうやく	tsūyaku	phiên dịch (nói)
翻訳者	ほんやくしゃ	hon'yakusha	biên dịch (viết)
エンジニア	エンジニア	enjinia	kỹ sư
プログラマー	プログラマー	puroguramā	lập trình viên
デザイナー	デザイナー	dezainā	nhà thiết kế
フリーランス	フリーランス	furīransu	người làm tự do
自営業	じえいぎょう	jieigyō	tự kinh doanh, làm chủ

営業 vốn là tên bộ phận, nhưng người Nhật dùng luôn để nói nghề: 営業をしています。 (Eigyō o shite imasu., tôi làm kinh doanh). Ngoài đời bạn sẽ nghe cả サラリーマン (sararīman), từ khẩu ngữ chỉ người đi làm hưởng lương ở công ty, thường dùng cho nam. Khi điền giấy tờ hay đi phỏng vấn thì dùng 会社員.

Nghề y tế, giáo dục và chăm sóc

Từ	Cách đọc	Romaji	Nghĩa
医者	いしゃ	isha	bác sĩ
歯医者	はいしゃ	haisha	nha sĩ
看護師	かんごし	kangoshi	y tá, điều dưỡng
薬剤師	やくざいし	yakuzaishi	dược sĩ
介護士	かいごし	kaigoshi	nhân viên điều dưỡng chăm sóc người già
教師	きょうし	kyōshi	giáo viên
大学教授	だいがくきょうじゅ	daigaku kyōju	giáo sư đại học
保育士	ほいくし	hoikushi	cô nuôi dạy trẻ ở nhà trẻ
研究者	けんきゅうしゃ	kenkyūsha	nhà nghiên cứu

介護士 là từ người Việt sang Nhật theo diện chăm sóc người già gặp rất nhiều. Từ vựng riêng của ngành này nằm ở bài từ vựng tiếng Nhật ngành kaigo.

Nghề dịch vụ, nhà nước và lao động tay nghề

Từ	Cách đọc	Romaji	Nghĩa
店員	てんいん	ten'in	nhân viên cửa hàng
料理人	りょうりにん	ryōrinin	đầu bếp
調理師	ちょうりし	chōrishi	đầu bếp có chứng chỉ nấu ăn
美容師	びようし	biyōshi	thợ làm tóc
運転手	うんてんしゅ	untenshu	tài xế
警察官	けいさつかん	keisatsukan	cảnh sát
消防士	しょうぼうし	shōbōshi	lính cứu hoả
整備士	せいびし	seibishi	thợ sửa chữa, bảo dưỡng máy móc, ô tô
大工	だいく	daiku	thợ mộc xây nhà
農家	のうか	nōka	nông dân, nhà làm nông
漁師	りょうし	ryōshi	ngư dân
工場で働いています。	こうじょうではたらいています	Kōjō de hataraite imasu.	tôi làm ở nhà máy

Với công nhân nhà máy, người Nhật ít khi nói một danh từ chỉ nghề. Câu quen hơn là kể nơi làm, như dòng cuối bảng. Tên công đoạn và máy móc trong xưởng có ở bài từ vựng tiếng Nhật công xưởng.

Nghệ thuật, truyền thông và các tình trạng khác

Từ	Cách đọc	Romaji	Nghĩa
作家	さっか	sakka	nhà văn
歌手	かしゅ	kashu	ca sĩ
俳優	はいゆう	haiyū	diễn viên
記者	きしゃ	kisha	phóng viên, nhà báo
写真家	しゃしんか	shashinka	nhiếp ảnh gia
学生	がくせい	gakusei	học sinh, sinh viên
留学生	りゅうがくせい	ryūgakusei	du học sinh
技能実習生	ぎのうじっしゅうせい	ginō jisshūsei	thực tập sinh kỹ năng
主婦	しゅふ	shufu	nội trợ
アルバイト	アルバイト	arubaito	làm thêm (thường là học sinh, sinh viên)
パート	パート	pāto	làm bán thời gian (thường là người đã đi làm, nội trợ)
無職	むしょく	mushoku	không có việc làm

アルバイト và パート đều là làm việc không chính thức, theo giờ. Khác nhau chủ yếu ở người làm: sinh viên đi làm thêm thì nói アルバイト, hay gọi tắt là バイト, còn người nội trợ đi làm vài tiếng một ngày thì nói パート.

Đoán nghề qua chữ cuối: 員, 師, 士, 家, 者

Nhiều tên nghề tiếng Nhật được ghép theo kiểu Hán Việt: chữ chỉ lĩnh vực đứng trước, chữ chỉ người đứng sau. Biết chữ cuối, bạn đoán được khá nhiều nghề mới.

Chữ cuối	Đọc	Hán Việt	Ý chung	Ví dụ
員	in	viên	thành viên của một tổ chức	会社員, 銀行員, 店員
師	shi	sư	người có kỹ thuật chuyên môn, hay gặp ở y tế, làm đẹp	看護師, 美容師, 薬剤師
士	shi	sĩ	người có bằng cấp, chứng chỉ hành nghề	弁護士, 消防士, 保育士
家	ka	gia	người làm nghề sáng tạo hoặc chuyên gia	作家, 写真家, 農家
者	sha	giả	người làm việc gì đó	研究者, 記者, 医者
手	shu	thủ	người cầm, điều khiển	運転手, 歌手
官	kan	quan	người làm cho cơ quan nhà nước	警察官, 外交官

師 và 士 cùng đọc shi nên người học hay viết nhầm. Cách nhớ: 士 thường đi với nghề phải thi lấy giấy phép (luật sư, cứu hoả, nuôi dạy trẻ), 師 đi với nghề đào tạo theo lối thầy trò, kỹ thuật bằng tay. Quy tắc này chỉ đúng phần lớn, không tuyệt đối, nên vẫn học từng từ.

Hỏi và trả lời về nghề nghiệp

Câu	Romaji	Nghĩa
お仕事は何ですか。	O-shigoto wa nan desu ka?	Bạn làm nghề gì?
お仕事は何をされていますか。	O-shigoto wa nani o sarete imasu ka?	Anh/chị đang làm công việc gì ạ? (lịch sự hơn)
どんな仕事をしていますか。	Donna shigoto o shite imasu ka?	Bạn làm loại công việc gì?
ご職業は。	Go-shokugyō wa?	Nghề nghiệp của anh/chị là? (trang trọng, hay gặp ở thủ tục)
エンジニアをしています。	Enjinia o shite imasu.	Tôi làm kỹ sư.
銀行に勤めています。	Ginkō ni tsutomete imasu.	Tôi làm ở ngân hàng.
IT会社で働いています。	Aitī-gaisha de hataraite imasu.	Tôi làm ở công ty IT.
日本語を教えています。	Nihongo o oshiete imasu.	Tôi dạy tiếng Nhật.
今は仕事を探しています。	Ima wa shigoto o sagashite imasu.	Hiện tôi đang tìm việc.
大学生です。経済を勉強しています。	Daigakusei desu. Keizai o benkyō shite imasu.	Tôi là sinh viên, học kinh tế.

Ba cách trả lời trong bảng dùng ba trợ từ khác nhau, đây là chỗ dễ nhầm nhất:

• Tên nghề + をしています: 看護師をしています。 (Kangoshi o shite imasu.). Nghe mềm hơn 看護師です。 một chút, như kể chuyện mình đang làm nghề này.
• Nơi làm + に勤めています: 勤める (tsutomeru) đi với に và chỉ dùng cho tổ chức, công ty: 病院に勤めています。 (Byōin ni tsutomete imasu., tôi làm ở bệnh viện).
• Nơi làm + で働いています: 働く (hataraku) đi với で vì nhấn vào nơi diễn ra hành động: レストランで働いています。 (Resutoran de hataraite imasu., tôi làm ở nhà hàng).

Cách dùng trợ từ に và で được giải thích kỹ ở bài trợ từ を, に, で.

仕事 và 職業 khác nhau thế nào

仕事 là từ thường ngày, nghĩa rộng: vừa là nghề, vừa là việc làm, vừa là đầu việc cụ thể. 仕事に行きます。 (Shigoto ni ikimasu.) là đi làm, 今日は仕事が多い。 (Kyō wa shigoto ga ōi.) là hôm nay nhiều việc. Câu thứ hai không thể thay bằng 職業.

職業 là nghề nghiệp theo nghĩa phân loại xã hội, nghe trang trọng, gặp trên giấy tờ, phiếu điều tra, đơn xin visa. Trong hội thoại, hỏi 職業は何ですか。 nghe như cán bộ làm thủ tục. Bạn bè, đồng nghiệp nên hỏi bằng お仕事.

Từ	Romaji	Nghĩa	Gặp ở đâu
仕事	shigoto	công việc, việc làm, nghề	hội thoại hằng ngày
職業	shokugyō	nghề nghiệp	giấy tờ, thủ tục, phiếu khai
職種	shokushu	loại công việc, vị trí	tin tuyển dụng
勤務先	kinmusaki	nơi làm việc	hồ sơ, đơn từ
職歴	shokureki	quá trình làm việc	sơ yếu lý lịch

Từ vựng nghề nghiệp khi xin việc và phỏng vấn

Từ	Romaji	Nghĩa
正社員	seishain	nhân viên chính thức
契約社員	keiyaku shain	nhân viên hợp đồng có thời hạn
派遣社員	haken shain	nhân viên phái cử qua công ty trung gian
就職	shūshoku	xin được việc, vào làm
転職	tenshoku	chuyển việc
退職	taishoku	nghỉ việc
前職	zenshoku	công việc trước đây
経験	keiken	kinh nghiệm
給料	kyūryō	lương

Khi phỏng vấn, nhà tuyển dụng hay hỏi 前職では何をしていましたか。 (Zenshoku de wa nani o shite imashita ka?, ở chỗ làm trước bạn làm gì?). Bạn có thể trả lời ベトナムの会社で三年間、営業をしていました。 (Betonamu no kaisha de sannenkan, eigyō o shite imashita., tôi làm kinh doanh ba năm ở một công ty Việt Nam). Câu hỏi và cách trả lời khác có ở bài phỏng vấn bằng tiếng Nhật.

Hội thoại mẫu khi làm quen

Người nói	Câu	Nghĩa
A	田中さんは、お仕事は何ですか。	Anh Tanaka làm nghề gì vậy?
B	銀行に勤めています。リンさんは。	Tôi làm ở ngân hàng. Còn chị Linh?
A	私は通訳をしています。	Tôi làm phiên dịch.
B	へえ、すごいですね。何語ですか。	Ồ, giỏi thế. Tiếng gì vậy?
A	日本語とベトナム語です。	Tiếng Nhật và tiếng Việt.

Lỗi người Việt hay mắc khi nói nghề

1. Tự gọi mình là 先生. 先生 (sensei) là cách gọi tôn trọng dành cho người khác. Giáo viên tự giới thiệu thì nói 教師です。 hoặc 日本語を教えています。.
2. Dùng で với 勤める. Câu 銀行で勤めています là sai, phải là 銀行に勤めています。. Nếu muốn dùng で thì đổi động từ: 銀行で働いています。.
3. Nói thừa chủ ngữ. 私の仕事はエンジニアです。 không sai, nhưng trong giao tiếp người Nhật thường chỉ nói エンジニアです。.
4. Gọi thẳng tên nghề với người làm nghề đó. Gọi nhân viên quán thì dùng すみません, gọi bác sĩ thì dùng 先生. Gọi 店員 hay 医者 trống không nghe thô.
5. Lẫn 通訳 và 翻訳. 通訳 là dịch nói, 翻訳 (hon'yaku) là dịch viết. Người làm cả hai thường nói 通訳と翻訳をしています。.

Khi đã nói được nghề, bạn ghép vào bài tự giới thiệu đầy đủ ở tự giới thiệu bằng tiếng Nhật.

Câu hỏi thường gặp

Nghề nghiệp tiếng Nhật đọc là gì?

職業 đọc là shokugyō. Trong nói chuyện hằng ngày người ta dùng 仕事 (shigoto) nhiều hơn.

Bạn làm nghề gì tiếng Nhật nói thế nào?

Câu thông dụng là お仕事は何ですか。. Với người lớn tuổi hoặc khách hàng, dùng お仕事は何をされていますか。 cho lịch sự.

Thực tập sinh nên trả lời nghề nghiệp ra sao?

Có thể nói 技能実習生です。 rồi nói thêm nơi làm: 工場で働いています。 hoặc tên ngành. Khi mới quen, nói nơi làm thường dễ hiểu hơn tên diện visa.

Học sinh, sinh viên trả lời thế nào?

Nói 学生です。, hoặc cụ thể hơn là 大学生です。, 高校生です。 (kōkōsei, học sinh cấp ba). Nếu đang du học thì nói 留学生です。.