Từ vựng tiếng Trung hải sản: tôm, cua, cá, mực, ốc và câu mua bán

Hải sản trong tiếng Trung là 海鲜 (hǎixiān). Bốn nhóm hay hỏi nhất: tôm là 虾 (xiā), cua là 螃蟹 (pángxiè), mực ống là 鱿鱼 (yóuyú), ốc là 螺 (luó). Cá nói chung là 鱼 (yú), tên từng loại cá thì ghép thêm chữ đứng trước: 三文鱼 (sānwényú) là cá hồi, 石斑鱼 (shíbānyú) là cá mú. Dưới đây là bảng tên hải sản theo nhóm, sau đó đến các cách chế biến, từ dùng khi bán hàng đông lạnh và mẫu câu mua bán ở chợ, nhà hàng.

Tôm tiếng Trung là gì: tên các loại tôm

Mọi loại tôm đều có chữ 虾. Người bán ở Trung Quốc gọi tên theo giống và theo cách sơ chế, nên cùng một con tôm có thể có hai ba tên.

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
虾	xiā	tôm (chung)
大虾	dàxiā	tôm to, tôm loại lớn
对虾	duìxiā	tôm he, tôm biển cỡ lớn
南美白对虾	nánměi bái duìxiā	tôm thẻ chân trắng (hay gọi tắt 白虾)
黑虎虾	hēihǔxiā	tôm sú (còn gọi 草虾 cǎoxiā)
基围虾	jīwéixiā	tôm đất, tôm rằn cỡ vừa
龙虾	lóngxiā	tôm hùm
小龙虾	xiǎolóngxiā	tôm hùm đất (tôm càng đỏ nước ngọt)
皮皮虾	pípíxiā	tôm tít, bề bề (tên chính là 虾蛄 xiāgū)
虾仁	xiārén	tôm nõn, tôm đã bóc vỏ
虾米	xiāmǐ	tôm khô
虾皮	xiāpí	tép khô loại nhỏ
虾滑	xiāhuá	chả tôm viên (hay ăn lẩu)

Chú ý 龙虾 và 小龙虾 là hai thứ khác hẳn. 龙虾 là tôm hùm biển, giá cao. 小龙虾 là tôm hùm đất nuôi ở ao ruộng, món nhậu bình dân rất phổ biến ở Trung Quốc, hay nấu kiểu 麻辣小龙虾 (málà xiǎolóngxiā, tôm hùm đất cay tê).

Cua, ghẹ trong tiếng Trung

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
螃蟹	pángxiè	cua (chung), nói tắt là 蟹 xiè
青蟹	qīngxiè	cua biển, cua bùn (loại Việt Nam xuất nhiều)
肉蟹	ròuxiè	cua thịt
膏蟹	gāoxiè	cua gạch
梭子蟹	suōzixiè	ghẹ
花蟹	huāxiè	ghẹ hoa, ghẹ xanh
大闸蟹	dàzháxiè	cua lông (đặc sản vùng Thượng Hải, Giang Tô)
帝王蟹	dìwángxiè	cua hoàng đế
蟹黄	xièhuáng	gạch cua
蟹肉	xièròu	thịt cua
蟹钳	xièqián	càng cua
蟹壳	xièké	mai cua, vỏ cua

Người mua ở Trung Quốc hay hỏi cua là 公的 (gōng de, con đực) hay 母的 (mǔ de, con cái), vì cua cái thường nhiều gạch hơn. Câu hỏi đầy đủ: 这是公的还是母的？ (Zhè shì gōng de háishi mǔ de?, Con này đực hay cái?).

Tên các loại cá biển

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
鱼	yú	cá (chung)
三文鱼	sānwényú	cá hồi
金枪鱼	jīnqiāngyú	cá ngừ
鳕鱼	xuěyú	cá tuyết
石斑鱼	shíbānyú	cá mú
鲈鱼	lúyú	cá vược, cá chẽm
带鱼	dàiyú	cá hố
黄鱼	huángyú	cá đù vàng
鲳鱼	chāngyú	cá chim
马鲛鱼	mǎjiāoyú	cá thu
鲭鱼	qīngyú	cá thu Nhật, cá saba
沙丁鱼	shādīngyú	cá mòi
鳗鱼	mányú	cá chình, lươn biển
鱿鱼	yóuyú	mực ống (không phải cá, xem mục dưới)
巴沙鱼	bāshāyú	cá basa, cá tra phi lê
罗非鱼	luófēiyú	cá rô phi

Hai dòng cuối là cá nước ngọt, nhưng được đưa vào vì đây là mặt hàng thủy sản Việt Nam bán sang Trung Quốc nhiều. Ở chợ và siêu thị Trung Quốc, phi lê cá basa còn hay được ghi là 龙利鱼柳 (lónglìyú liǔ). Khi báo giá, nên ghi rõ tên loài để khách không nhầm với cá bơn.

Mực, bạch tuộc và các loại mực khô

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
鱿鱼	yóuyú	mực ống
墨鱼	mòyú	mực nang (còn gọi 乌贼 wūzéi)
章鱼	zhāngyú	bạch tuộc
八爪鱼	bāzhuǎyú	bạch tuộc (cách gọi dân dã)
鱿鱼须	yóuyú xū	râu mực
鱿鱼干	yóuyú gān	mực khô
墨鱼丸	mòyú wán	mực viên

Mấy loài này đều có chữ 鱼 nhưng không phải cá. Đây là tên gọi từ xưa, giống tiếng Việt gọi con mực mà không ai nghĩ là cá. Khi đọc thực đơn, cứ thấy 鱿 là mực ống, 墨 là mực nang, 章 là bạch tuộc.

Ốc, sò, nghêu và hải sản có vỏ

Nhóm có vỏ gọi chung là 贝类 (bèilèi). Nhiều tên ở miền Nam Trung Quốc khác miền Bắc, bảng dưới ghi tên phổ thông trước.

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
螺	luó	ốc (chung)
海螺	hǎiluó	ốc biển
花螺	huāluó	ốc hương (còn gọi 东风螺 dōngfēngluó)
田螺	tiánluó	ốc ruộng, ốc nước ngọt
生蚝	shēngháo	hàu (tên sách vở là 牡蛎 mǔlì)
扇贝	shànbèi	sò điệp
蛤蜊	gélí	nghêu, ngao
花甲	huājiǎ	ngao hoa (tên hay dùng ở quán)
蛏子	chēngzi	ốc móng tay, con móng tay
血蚶	xuèhān	sò huyết
青口	qīngkǒu	vẹm xanh (tên chuẩn 贻贝 yíbèi)
鲍鱼	bàoyú	bào ngư
海参	hǎishēn	hải sâm
海胆	hǎidǎn	nhím biển, cầu gai
海蜇	hǎizhé	sứa

鲍鱼 cũng có chữ 鱼 nhưng là bào ngư, một loài ốc biển. Chữ 蛤蜊 hay bị đọc sai thành háli: cách đọc chuẩn là gélí.

Cách chế biến hải sản thường gặp trong thực đơn

Tên món hải sản trên thực đơn Trung Quốc thường có cấu trúc: cách chế biến + tên hải sản. Biết khoảng mười từ dưới đây là đọc được phần lớn thực đơn.

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa	Món ví dụ
清蒸	qīngzhēng	hấp (giữ vị tự nhiên)	清蒸石斑鱼 cá mú hấp
白灼	báizhuó	luộc chần nhanh, chấm nước chấm	白灼虾 tôm luộc
蒜蓉	suànróng	sốt tỏi băm	蒜蓉粉丝蒸扇贝 sò điệp hấp tỏi miến
椒盐	jiāoyán	rang muối tiêu	椒盐皮皮虾 tôm tít rang muối
红烧	hóngshāo	om, kho với xì dầu và đường	红烧带鱼 cá hố kho
油焖	yóumèn	om dầu	油焖大虾 tôm om dầu
爆炒	bàochǎo	xào lửa lớn	爆炒花甲 ngao xào
香辣	xiānglà	cay thơm	香辣蟹 cua cay
麻辣	málà	cay tê (có hoa tiêu)	麻辣小龙虾 tôm hùm đất cay tê
烤	kǎo	nướng	烤生蚝 hàu nướng
炸	zhà	chiên ngập dầu	炸鱿鱼 mực chiên
刺身	cìshēn	ăn sống kiểu sashimi	三文鱼刺身 sashimi cá hồi
海鲜粥	hǎixiān zhōu	cháo hải sản

Nhiều nhà hàng hải sản không ghi giá cố định mà ghi 时价 (shíjià, giá theo thời điểm). Gặp chữ này thì hỏi giá trước khi gọi. Từ vựng về các món ăn khác, đồ uống và câu gọi món chung có ở bài từ vựng đồ ăn tiếng Trung, tên gia vị và dụng cụ bếp ở bài gia vị nhà bếp.

Hàng sống, hàng tươi, hàng đông lạnh: từ dùng khi bán hàng

Người bán hải sản và người làm xuất khẩu dùng nhóm từ này hằng ngày. Khách Trung Quốc rất chú ý hàng còn sống hay không, là đánh bắt tự nhiên hay nuôi.

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
活的	huó de	còn sống
新鲜	xīnxiān	tươi
冰鲜	bīngxiān	ướp đá, ướp lạnh (chưa cấp đông)
冷冻	lěngdòng	đông lạnh
速冻	sùdòng	cấp đông nhanh
野生	yěshēng	tự nhiên, đánh bắt ngoài biển
养殖	yǎngzhí	nuôi
干货	gānhuò	đồ khô
带壳	dài ké	còn vỏ
去壳	qù ké	bỏ vỏ
去头	qù tóu	bỏ đầu
鱼柳	yúliǔ	phi lê cá
鱼片	yúpiàn	cá thái lát
规格	guīgé	quy cách, cỡ hàng
净重	jìngzhòng	trọng lượng tịnh
毛重	máozhòng	trọng lượng cả bì
镀冰	dùbīng	mạ băng (lớp đá phủ ngoài hàng đông lạnh)
产地	chǎndì	nơi sản xuất, xuất xứ
报价	bàojià	báo giá

Cỡ tôm đông lạnh thường ghi bằng số con trên một đơn vị cân. Ví dụ 规格31/40 nghĩa là 31 đến 40 con mỗi pound (磅, bàng); hàng bán lẻ trong nước hay ghi theo số con mỗi cân (只/斤). Từ vựng hải quan, vận đơn và giao hàng nằm ở bài từ vựng xuất nhập khẩu.

Lượng từ và đơn vị cân

Lượng từ	Pinyin	Dùng cho	Ví dụ
条	tiáo	con cá, con mực (vật dài)	一条鱼 một con cá
只	zhī	con tôm, con cua, con sò	三只螃蟹 ba con cua
斤	jīn	cân Trung Quốc, bằng 500 g	两斤虾 một ký tôm
公斤	gōngjīn	ki-lô-gam	十公斤 mười ký
盘	pán	đĩa (món đã nấu)	一盘炒花甲 một đĩa ngao xào
份	fèn	phần, suất	一份海鲜饭 một suất cơm hải sản

斤 là chỗ người Việt dễ nhầm nhất. Một 斤 chỉ bằng nửa ký, nên 三十块一斤 (sānshí kuài yì jīn) nghĩa là 30 tệ cho 500 g, tức 60 tệ một ký. Bảng đầy đủ các lượng từ khác có ở bài lượng từ trong tiếng Trung.

Mẫu câu mua bán hải sản

Khách hỏi mua ở chợ

Câu	Pinyin	Nghĩa
这个虾多少钱一斤？	Zhège xiā duōshao qián yì jīn?	Tôm này bao nhiêu tiền một cân?
螃蟹是活的吗？	Pángxiè shì huó de ma?	Cua còn sống không?
这是野生的还是养殖的？	Zhè shì yěshēng de háishi yǎngzhí de?	Cái này tự nhiên hay nuôi?
给我来两斤。	Gěi wǒ lái liǎng jīn.	Cho tôi một ký.
能帮我杀一下吗？	Néng bāng wǒ shā yíxià ma?	Làm sạch (mổ) giúp tôi được không?
帮我去鳞，去内脏。	Bāng wǒ qù lín, qù nèizàng.	Đánh vảy, bỏ ruột giúp tôi.
便宜一点吧。	Piányi yìdiǎn ba.	Bớt chút đi.

Người bán trả lời khách

Câu	Pinyin	Nghĩa
今天早上刚到的，很新鲜。	Jīntiān zǎoshang gāng dào de, hěn xīnxiān.	Hàng mới về sáng nay, tươi lắm.
活虾四十块一斤。	Huó xiā sìshí kuài yì jīn.	Tôm sống 40 tệ một cân.
您要大的还是小的？	Nín yào dà de háishi xiǎo de?	Anh chị lấy con to hay con nhỏ?
我给您称一下。	Wǒ gěi nín chēng yíxià.	Để tôi cân cho anh chị.
一共一百二十块。	Yígòng yìbǎi èrshí kuài.	Tổng cộng 120 tệ.

Gọi món ở nhà hàng hải sản

Câu	Pinyin	Nghĩa
你们有什么海鲜？	Nǐmen yǒu shénme hǎixiān?	Quán có những hải sản gì?
这个按斤算还是按份算？	Zhège àn jīn suàn háishi àn fèn suàn?	Món này tính theo cân hay theo suất?
这条鱼怎么做好吃？	Zhè tiáo yú zěnme zuò hǎochī?	Con cá này làm món gì thì ngon?
清蒸吧，不要太辣。	Qīngzhēng ba, búyào tài là.	Hấp đi, đừng cay quá.
我对海鲜过敏。	Wǒ duì hǎixiān guòmǐn.	Tôi bị dị ứng hải sản.

Chào hàng, báo giá cho khách buôn

Câu	Pinyin	Nghĩa
我们是越南的海鲜供应商。	Wǒmen shì Yuènán de hǎixiān gōngyìngshāng.	Chúng tôi là nhà cung cấp hải sản Việt Nam.
请问您需要什么规格？	Qǐngwèn nín xūyào shénme guīgé?	Xin hỏi anh chị cần quy cách nào?
这是冷冻虾仁的报价。	Zhè shì lěngdòng xiārén de bàojià.	Đây là báo giá tôm nõn đông lạnh.
净重不含冰。	Jìngzhòng bù hán bīng.	Trọng lượng tịnh không tính băng.
最少订多少？	Zuìshǎo dìng duōshao?	Đặt tối thiểu bao nhiêu?

Mặc cả, trả tiền và nói về giảm giá có thêm ở bài từ vựng mua sắm tiếng Trung.

Lỗi người Việt hay mắc

• Dịch từng chữ Hán Việt. 鲍鱼 đọc Hán Việt là bào ngư nên không sai, nhưng 鱿鱼, 章鱼 có chữ 鱼 mà không phải cá. Học tên theo cả cụm, đừng tách chữ.
• Quên 斤 là nửa ký. Báo giá cho khách Trung Quốc mà ghi theo ký thì nên viết rõ 公斤 để tránh hiểu nhầm giá gấp đôi.
• Dùng 海鲜 cho mọi thủy sản. 海鲜 là hải sản biển. Cá tra, cá rô phi, tôm hùm đất là hàng nước ngọt, trong văn bản thương mại gọi chung là 水产品 (shuǐchǎnpǐn, thủy sản).
• Nhầm 冰鲜 với 冷冻. 冰鲜 là ướp đá, giữ lạnh nhưng không đông cứng. 冷冻 là đông lạnh hẳn. Hai loại có giá và hạn dùng khác nhau.
• Đọc 蟹 thành xiě. Chữ này thanh 4, đọc xiè.

Mẹo nhớ tên hải sản qua bộ thủ

Chữ Hán của hải sản thường mang bộ thủ cho biết nhóm. Bộ 鱼 chỉ cá: 鲈, 鳕, 鲳, 鳗. Bộ 虫 chỉ con vật nhỏ có vỏ hoặc không xương sống: 虾, 蟹, 蚝, 螺, 蛤. Bộ 贝 gợi vỏ sò: 贝, 贻. Khi gặp chữ lạ trên thực đơn, nhìn bộ thủ là đoán được nó thuộc nhóm nào.

Câu hỏi thường gặp

Hải sản tiếng Trung là gì?

Hải sản là 海鲜 (hǎixiān). Thủy sản nói chung, gồm cả hàng nước ngọt, là 水产 (shuǐchǎn).

Tôm cua tiếng Trung là gì?

Tôm là 虾 (xiā), cua là 螃蟹 (pángxiè). Gọi chung tôm cua thì nói 虾蟹 (xiā xiè).

Mực tiếng Trung là gì?

Mực ống là 鱿鱼 (yóuyú), mực nang là 墨鱼 (mòyú), bạch tuộc là 章鱼 (zhāngyú).

Một cân hải sản ở Trung Quốc là bao nhiêu?

Một 斤 bằng 500 g. Giá ghi theo 斤 nhân đôi lên là ra giá một ký.