Các đuôi câu tiếng Hàn: bảng 4 mức kính ngữ và 4 loại câu

Các đuôi câu tiếng Hàn (종결 어미, jonggyeol eomi) gắn vào cuối động từ, tính từ để cho biết hai điều cùng lúc: câu thuộc loại gì (kể, hỏi, mệnh lệnh, rủ rê) và người nói lịch sự tới mức nào. Tiếng Hàn hiện đại dùng chủ yếu bốn mức: 습니다 (trang trọng), 아요/어요 (lịch sự thân thiện), 반말 아/어 (thân mật) và ㄴ다/는다 (văn viết, nói với người dưới). Cùng động từ 가다 (đi), câu kể ở bốn mức là 갑니다. (gamnida), 가요. (gayo), 가. (ga), 간다. (ganda)

Vì mỗi mức lại có bốn loại câu, một động từ có tới hàng chục dạng kết thúc, và đó là lý do người mới học thấy rối. Bài này xếp chúng vào một sơ đồ: bốn mức kính ngữ theo hàng, bốn loại câu theo cột, kèm cách ghép theo batchim và các đuôi sắc thái hay gặp ở mức 해요.

Sơ đồ bốn mức đuôi câu

Mức	Tên gọi	Dùng với ai, khi nào	Câu kể với 가다
Trang trọng nhất	하십시오체 (합쇼체)	phát biểu, bản tin, phỏng vấn xin việc, nhân viên nói với khách	갑니다.
Lịch sự thân thiện	해요체	người lạ, đồng nghiệp, người lớn tuổi hơn trong đời thường	가요.
Thân mật	해체 (반말)	bạn bè thân, em nhỏ tuổi hơn, người trong nhà	가.
Văn viết, nói với người dưới	해라체	sách, báo, nhật ký, bài luận; bố mẹ nói với con	간다.

Ngoài bốn mức này, sách ngữ pháp còn ghi hai mức 하오체 và 하게체. Hai mức này nay chủ yếu gặp trong phim cổ trang hoặc lời người lớn tuổi, người mới học chỉ cần nhận ra khi nghe. Quan hệ giữa mức đuôi câu và kính ngữ với người bề trên được trình bày ở bài kính ngữ tiếng Hàn.

Bảng tra nhanh: bốn loại câu ở từng mức

Bảng dưới lấy ba động từ đại diện: 가다 (thân kết thúc bằng nguyên âm), 앉다 (thân có batchim) và 하다. Đọc theo hàng để thấy cùng một mức, còn đọc theo cột để thấy cùng một loại câu.

Động từ 가다 (đi)

Mức	Trần thuật	Nghi vấn	Mệnh lệnh	Rủ rê
습니다	갑니다	갑니까?	가십시오	갑시다
아요/어요	가요	가요?	가세요	가요
반말	가	가?	가	가자
ㄴ다/는다	간다	가니?, 가냐?	가라	가자

Động từ 앉다 (ngồi)

Mức	Trần thuật	Nghi vấn	Mệnh lệnh	Rủ rê
습니다	앉습니다	앉습니까?	앉으십시오	앉읍시다
아요/어요	앉아요	앉아요?	앉으세요	앉아요
반말	앉아	앉아?	앉아	앉자
ㄴ다/는다	앉는다	앉니?, 앉냐?	앉아라	앉자

Động từ 하다 (làm)

Mức	Trần thuật	Nghi vấn	Mệnh lệnh	Rủ rê
습니다	합니다	합니까?	하십시오	합시다
아요/어요	해요	해요?	하세요	해요
반말	해	해?	해	하자
ㄴ다/는다	한다	하니?, 하냐?	해라	하자

Ở mức 아요/어요 và 반말, một dạng dùng cho cả bốn loại câu, chỉ khác ngữ điệu: 가요. hạ giọng là câu kể, 가요? lên giọng là câu hỏi. Khi ra lệnh lịch sự, người Hàn chuộng 가세요 ((으)세요) hơn 가요. Cách chia 아요/어요 theo nguyên âm và bất quy tắc nằm ở bài đuôi 아요/어요.

Cách ghép từng đuôi theo batchim

Đuôi	Thân không batchim	Thân có batchim	Thân có batchim ㄹ
습니다 / ㅂ니다	보다 → 봅니다	먹다 → 먹습니다	살다 → 삽니다 (bỏ ㄹ)
아요 / 어요	보다 → 봐요	먹다 → 먹어요	살다 → 살아요
아 / 어 (반말)	보다 → 봐	먹다 → 먹어	살다 → 살아
ㄴ다 / 는다	보다 → 본다	먹다 → 먹는다	살다 → 산다 (bỏ ㄹ)
(으)세요	보다 → 보세요	읽다 → 읽으세요	살다 → 사세요 (bỏ ㄹ)
(으)ㅂ시다	보다 → 봅시다	읽다 → 읽읍시다	만들다 → 만듭시다 (bỏ ㄹ)

Với tính từ, mức ㄴ다/는다 giữ nguyên dạng từ điển: 날씨가 좋다. (nalssiga jota, “Trời đẹp.”), 방이 크다. (bangi keuda, “Phòng rộng.”) Danh từ thì dùng 이다: 나는 학생이다. (naneun haksaengida, “Tôi là học sinh.”) Tính từ cũng không có dạng mệnh lệnh và rủ rê.

Câu trần thuật

Đây là loại câu dùng nhiều nhất. Bảng dưới đặt cùng một ý "hôm nay tôi bận" ở bốn mức để bạn nghe sự khác nhau.

Câu	Phiên âm	Nghĩa
오늘은 바쁩니다.	oneureun bappeumnida	Hôm nay tôi bận. (trang trọng)
오늘은 바빠요.	oneureun bappayo	Hôm nay tôi bận. (lịch sự)
오늘은 바빠.	oneureun bappa	Hôm nay tớ bận. (thân mật)
오늘은 바쁘다.	oneureun bappeuda	Hôm nay bận. (văn viết, nhật ký)

Thì quá khứ và tương lai cũng đi qua cả bốn mức: 갔습니다, 갔어요, 갔어, 갔다 (đã đi); 갈 겁니다, 갈 거예요, 갈 거야, 갈 것이다 (sẽ đi).

Câu nghi vấn

Câu	Phiên âm	Nghĩa
어디에 갑니까?	eodie gamnikka	Anh đi đâu ạ? (trang trọng)
어디에 가요?	eodie gayo	Bạn đi đâu vậy? (lịch sự)
어디 가?	eodi ga	Đi đâu đấy? (thân mật)
어디 가니?	eodi gani	Con đi đâu đấy? (người trên hỏi người dưới)

냐 (가냐?, 먹냐?) cũng là câu hỏi ở mức thấp nhưng nghe cộc hơn 니, chỉ dùng với bạn rất thân. Trong văn viết và đề thi, câu hỏi gián tiếp dùng dạng (느)냐, xem bài đuôi câu văn viết ㄴ다/는다.

Câu mệnh lệnh

Câu	Phiên âm	Nghĩa
여기에 앉으십시오.	yeogie anjeusipsio	Mời ngồi đây ạ. (trang trọng)
여기에 앉으세요.	yeogie anjeuseyo	Bạn ngồi đây nhé. (lịch sự)
여기 앉아.	yeogi anja	Ngồi đây đi. (thân mật)
여기 앉아라.	yeogi anjara	Ngồi đây. (bố mẹ nói với con)
가지 마세요.	gaji maseyo	Đừng đi. (lịch sự)
가지 마.	gaji ma	Đừng đi. (thân mật)

Câu cấm dùng 지 말다: 지 마십시오, 지 마세요, 지 마, 지 마라. Với người lạ, mức (으)세요 là an toàn nhất.

Câu rủ rê

Câu	Phiên âm	Nghĩa
같이 갑시다.	gachi gapsida	Chúng ta cùng đi nào. (trang trọng, đám đông)
같이 가요.	gachi gayo	Mình cùng đi nhé. (lịch sự)
같이 가자.	gachi gaja	Đi cùng nhau đi. (thân mật)
같이 갈까요?	gachi galkkayo	Mình đi cùng nhau nhé? (hỏi ý)

갑시다 dùng khi nói với nhóm người hoặc người ngang hàng. Nói với cấp trên, người Hàn tránh (으)ㅂ시다 vì nghe như ra lệnh, mà dùng 가시지요 hoặc 같이 가세요. Câu rủ mềm hơn thì dùng (으)ㄹ까요.

Các đuôi sắc thái hay gặp ở mức 해요

Ngoài bốn loại câu cơ bản, có những đuôi thêm cảm xúc hoặc thái độ của người nói. Phần lớn đều có dạng 반말 tương ứng bằng cách bỏ 요.

Đuôi	Sắc thái	Ví dụ	Phiên âm	Nghĩa
네요	ngạc nhiên, cảm thán khi vừa thấy	날씨가 좋네요.	nalssiga jonneyo	Trời đẹp quá nhỉ.
군요	vỡ lẽ, vừa biết ra	한국 사람이군요.	hanguk saramigunyo	À, ra là người Hàn.
지요/죠	xác nhận điều cả hai biết	맛있죠?	masitjyo	Ngon đúng không?
(으)ㄹ게요	hứa, báo ý định với người nghe	제가 할게요.	jega halgeyo	Để tôi làm cho.
(으)ㄹ래요	ý muốn của mình, hỏi ý muốn	뭐 먹을래요?	mwo meogeullaeyo	Bạn muốn ăn gì?
(으)ㄹ까요	rủ, hỏi ý kiến	창문을 열까요?	changmuneul yeolkkayo	Tôi mở cửa sổ nhé?
거든요	giải thích lý do	어제 늦게 잤거든요.	eoje neutge jatgeodeunyo	Vì hôm qua tôi ngủ muộn mà.
잖아요	nhắc điều người nghe đã biết	내일 시험이잖아요.	naeil siheomijanayo	Mai thi rồi còn gì.
는데요	mở lời, chờ phản hồi	지금 바쁜데요.	jigeum bappeundeyo	Giờ tôi đang bận ạ...

Đuôi 지요/죠 có bài riêng: đuôi 지요/죠. Với 습니다 và 반말, mỗi mức có thêm vài đuôi riêng; bài đuôi câu trang trọng 습니다 đi sâu vào mức trang trọng.

Chọn mức đuôi câu theo tình huống

Tình huống	Mức nên dùng	Ví dụ
Phỏng vấn xin việc, thuyết trình	습니다	잘 부탁드립니다.
Hỏi đường người lạ	아요/어요	역이 어디에 있어요?
Nói với đồng nghiệp mới quen	아요/어요	점심 먹었어요?
Bạn bè cùng tuổi đã thân	반말	밥 먹었어?
Viết nhật ký, bài luận TOPIK	ㄴ다/는다	나는 매일 운동한다.

Khi chưa chắc, chọn 아요/어요. Đây là mức an toàn trong hầu hết tình huống đời thường, đủ lịch sự mà không xa cách. Chuyển sang 반말 chỉ khi người kia đề nghị hoặc hai bên đã thân.

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ 살습니다 → ✓ 삽니다. Thân có batchim ㄹ bỏ ㄹ trước ㅂ니다.
• ✗ 먹는다요 → ✓ 먹어요. 는다 là mức văn viết, không ghép với 요.
• ✗ 좋는다 → ✓ 좋다. Tính từ ở mức ㄴ다/는다 giữ nguyên dạng từ điển.
• ✗ Nói 가자 với sếp → ✓ 같이 가시죠. Đuôi rủ rê thân mật chỉ dùng với người ngang hoặc dưới.
• ✗ Trộn mức trong một câu chuyện: 안녕하세요, 나는 민수야 → ✓ 안녕하세요, 저는 민수예요. Khi dùng 요 thì xưng 저, khi 반말 thì xưng 나.

Bài tập nhỏ

Chuyển câu sau sang mức được yêu cầu.

1. 책을 읽어요. → mức 습니다
2. 같이 먹어요. (rủ rê) → mức 반말
3. 서울에 삽니다. → mức ㄴ다/는다
4. 내일 와요? → mức 습니다
5. 문을 닫으세요. → mức 반말

Đáp án:

1. 책을 읽습니다. (chaegeul ikseumnida, “Tôi đọc sách.”)
2. 같이 먹자. (gachi meokja, “Ăn cùng nhau đi.”)
3. 서울에 산다. (seoure sanda, “Sống ở Seoul.”)
4. 내일 옵니까? (naeil omnikka, “Ngày mai anh có đến không ạ?”)
5. 문을 닫아. (muneul dada, “Đóng cửa lại.”)

Câu hỏi thường gặp

Tiếng Hàn có bao nhiêu loại đuôi câu?

Theo mức kính ngữ, tiếng Hàn hiện đại dùng chủ yếu bốn mức: 습니다, 아요/어요, 반말 và ㄴ다/는다. Theo loại câu, mỗi mức có đuôi trần thuật, nghi vấn, mệnh lệnh và rủ rê. Thêm vào đó là các đuôi sắc thái như 네요, 거든요, 잖아요.

Người mới học nên học đuôi câu nào trước?

Học 아요/어요 trước vì dùng được trong hầu hết tình huống, sau đó học 습니다 để nghe hiểu thông báo và nói khi phỏng vấn. 반말 và ㄴ다/는다 học sau khi đã chắc hai mức trên.

습니다 và 아요/어요 khác nhau thế nào?

Cả hai đều lịch sự. 습니다 trang trọng, hợp với phát biểu, công việc và người lạ ở bối cảnh chính thức; 아요/어요 mềm hơn, hợp với giao tiếp thường ngày.

Đuôi ㄴ다/는다 có dùng khi nói không?

Có, nhưng hạn chế: người lớn nói với trẻ nhỏ, bạn bè thân kể chuyện, hoặc khi tự nói một mình. Chủ yếu đây là mức của văn viết như sách, báo, nhật ký.

Vì sao 가요 vừa là câu kể vừa là câu hỏi?

Ở mức 아요/어요, đuôi câu giống nhau cho nhiều loại câu, ngữ điệu quyết định nghĩa. Lên giọng cuối câu là hỏi, hạ giọng là kể, giọng dứt khoát là đề nghị.