Đuôi câu rủ rê tiếng Hàn: (으)ㅂ시다, 아요/어요 và 자

Đuôi câu rủ rê tiếng Hàn hay gặp nhất là -(으)ㅂ시다: thân động từ kết thúc bằng nguyên âm hoặc ㄹ thì thêm ㅂ시다, kết thúc bằng phụ âm thì thêm 읍시다. Ví dụ: 같이 갑시다. (gachi gapsida, "Cùng đi nào") và 여기서 먹읍시다. (yeogiseo meogeupsida, "Ăn ở đây đi"). Mẫu này nghe dứt khoát, hợp khi nói với người ngang hàng hoặc ít tuổi hơn, với một nhóm đông. Với bạn bè thân thì dùng -자 (같이 가자., gachi gaja), còn khi cần lịch sự mềm mại thì dùng đuôi -아요/어요 (같이 가요., gachi gayo). Với người trên, tránh 읍시다.

Bảng công thức

Mức nói	Đuôi rủ rê	Ví dụ	Phiên âm	Dùng với ai
Trang trọng, dứt khoát	-(으)ㅂ시다	같이 갑시다.	gachi gapsida	Đồng nghiệp ngang hàng, cấp dưới, đám đông, biển báo
Lịch sự thân thiện	-아요/어요	같이 가요.	gachi gayo	Người mới quen, đồng nghiệp, người hơn tuổi gần gũi
Lịch sự, kính trọng	-(으)시죠 / -(으)ㄹ까요?	같이 가시죠.	gachi gasijyo	Cấp trên, khách hàng, người lớn tuổi
Thân mật (반말)	-자	같이 가자.	gachi gaja	Bạn bè, em, người nhỏ tuổi hơn
Rủ đừng làm (trang trọng)	-지 맙시다	가지 맙시다.	gaji mapsida	Như 읍시다
Rủ đừng làm (thân mật)	-지 말자	가지 말자.	gaji malja	Như 자

Tất cả các mức ở trên đều dịch được là "cùng… nhé", "… đi", "… nào". Chỗ khác nhau nằm ở người nghe là ai, không nằm ở nghĩa.

Cách chia -(으)ㅂ시다 theo từng loại động từ

Bỏ 다 ở động từ nguyên thể rồi nhìn âm cuối của thân từ. Quy tắc giống các đuôi có (으) khác như (으)면.

Thân từ	Nguyên thể	Dạng rủ rê	Phiên âm	Nghĩa
Kết thúc bằng nguyên âm	가다	갑시다	gapsida	đi nào
Kết thúc bằng nguyên âm	보다	봅시다	bopsida	xem nào
하다	시작하다	시작합시다	sijakapsida	bắt đầu nào
Kết thúc bằng phụ âm	먹다	먹읍시다	meogeupsida	ăn nào
Kết thúc bằng phụ âm	앉다	앉읍시다	anjeupsida	ngồi nào
Kết thúc bằng phụ âm	읽다	읽읍시다	ilgeupsida	đọc nào
Kết thúc bằng ㄹ (rụng ㄹ)	만들다	만듭시다	mandeupsida	làm nào
Kết thúc bằng ㄹ (rụng ㄹ)	놀다	놉시다	nopsida	chơi nào
Bất quy tắc ㄷ	걷다	걸읍시다	georeupsida	đi bộ nào
Bất quy tắc ㄷ	듣다	들읍시다	deureupsida	nghe nào
Bất quy tắc ㅂ	돕다	도웁시다	doupsida	giúp nào
Bất quy tắc ㅅ	짓다	지읍시다	jieupsida	xây, đặt (tên) nào

Hai điểm hay sai: thân từ có ㄹ cuối thì ㄹ rụng rồi mới ghép ㅂ (만들다 thành 만듭시다), và các động từ bất quy tắc biến âm trước 읍 giống khi chia (으)면 (듣다 thành 들으면, 들읍시다). Khi đọc, ㅂ trước ㅅ làm ㅅ căng lên: 갑시다 đọc gần như [갑씨다]. Đây là hiện tượng căng âm, một quy tắc biến âm quen thuộc.

Chỉ động từ hành động mới ghép với đuôi rủ rê. Tính từ như 예쁘다, 춥다 không thêm 읍시다 được. Muốn rủ "hãy vui vẻ lên" thì phải đổi sang động từ: 즐겁게 지냅시다. (jeulgeopge jinaepsida, "Cùng sống vui nhé").

Đuôi -자: rủ rê thân mật

-자 ghép thẳng vào thân từ, không phân biệt phụ âm hay nguyên âm, và không làm rụng ㄹ. Đây là dạng thân mật (반말), dùng với bạn bè cùng tuổi hoặc người nhỏ hơn.

Nguyên thể	Dạng -자	Phiên âm	Câu mẫu	Nghĩa
가다	가자	gaja	빨리 가자.	Đi nhanh lên nào.
먹다	먹자	meokja	라면 먹자.	Ăn mì đi.
하다	하자	haja	게임 하자.	Chơi game đi.
만들다	만들자	mandeulja	김밥 만들자.	Làm kimbap đi.
듣다	듣자	deutja	이 노래 듣자.	Nghe bài này đi.
쉬다	쉬자	swija	잠깐 쉬자.	Nghỉ chút đi.

Thêm 우리 (uri, "chúng mình") ở đầu câu làm lời rủ ấm hơn: 우리 내일 영화 보자. (uri naeil yeonghwa boja, "Mai mình đi xem phim nhé"). Trong văn viết, -자 cũng là đuôi rủ của thể văn viết (ví dụ 다음 문제를 살펴보자., daeum munjereul salpyeoboja, "Hãy cùng xem câu tiếp theo"), xem thêm ở bài đuôi câu văn viết tiếng Hàn.

Đuôi -아요/어요 dùng để rủ

Đuôi 아요/어요 vốn dùng cho câu kể, câu hỏi, câu đề nghị. Câu 같이 가요. có thể là "Đi cùng nhé" hoặc "(Chúng tôi) đi cùng nhau". Người nghe hiểu là lời rủ nhờ ngữ cảnh, nhờ các từ 같이 (gachi, "cùng"), 우리, và nhờ giọng đi xuống nhẹ ở cuối câu. Cách chia giống hệt bài đuôi 아요/어요.

• 점심 같이 먹어요. (jeomsim gachi meogeoyo, "Cùng ăn trưa nhé.")
• 주말에 같이 공부해요. (jumare gachi gongbuhaeyo, "Cuối tuần cùng học nhé.")
• 우리 여기서 좀 쉬어요. (uri yeogiseo jom swieoyo, "Mình nghỉ ở đây một lát đi.")

Trong giao tiếp hằng ngày ở Hàn, người ta rủ bằng 아요/어요 nhiều hơn hẳn 읍시다, vì nghe mềm và an toàn với gần như mọi người nghe.

Vì sao không dùng 읍시다 với người trên

-(으)ㅂ시다 có đuôi 니다 trang trọng nhưng lại chứa ý "chúng ta làm theo tôi". Nói với sếp 사장님, 같이 갑시다. nghe giống mình đang dẫn dắt hoặc ra lệnh cho người trên, nên dễ bị coi là thiếu lễ phép. Người Hàn dùng 읍시다 nhiều nhất trong các tình huống sau:

• Phát biểu trước đám đông, họp lớp, họp nhóm: 자, 회의를 시작합시다. (ja, hoeuireul sijakapsida, "Nào, bắt đầu họp thôi.")
• Khẩu hiệu, biển nhắc nơi công cộng: 쓰레기를 버리지 맙시다. (sseuregireul beoriji mapsida, "Không vứt rác.")
• Người lớn nói với người ngang hàng hoặc ít tuổi hơn ở chỗ làm: 이 일은 내일 합시다. (i ireun naeil hapsida, "Việc này mai làm nhé.")

Khi muốn rủ người trên, chọn một trong các cách sau:

Câu	Phiên âm	Nghĩa, sắc thái
같이 가시죠.	gachi gasijyo	Mời anh/chị cùng đi ạ (kính trọng, hay dùng ở công ty)
같이 가실래요?	gachi gasillaeyo?	Anh/chị có muốn đi cùng không ạ?
같이 갈까요?	gachi galkkayo?	Mình cùng đi nhé? (hỏi ý người nghe)
같이 가요.	gachi gayo	Cùng đi nhé (thân thiện, dùng với người trên quen biết)

Đuôi 시죠 là (으)시 kính ngữ ghép với 지요/죠. Về hệ thống kính ngữ nói chung, xem bài kính ngữ tiếng Hàn.

Phân biệt với -(으)ㄹ까요 và -(으)세요

Mẫu	Ví dụ	Ý người nói
-(으)ㄹ까요?	같이 먹을까요? (gachi meogeulkkayo?)	Hỏi ý: "Mình cùng ăn nhé?", chờ người nghe đồng ý
-(으)ㅂ시다	같이 먹읍시다. (gachi meogeupsida)	Đã quyết: "Cùng ăn đi."
-(으)세요	먹으세요. (meogeuseyo)	Mời hoặc bảo người nghe ăn, người nói không ăn cùng

Thường người ta hỏi trước bằng (으)ㄹ까요, người kia đáp bằng 읍시다 hoặc 아요/어요: "커피 마실까요?" "네, 마셔요." (keopi masilkkayo? ne, masyeoyo, "Uống cà phê nhé? Ừ, uống đi"). Cách hỏi ý chi tiết có trong bài (으)ㄹ까요.

Nhận lời và từ chối lời rủ

• 좋아요. (joayo, "Được đấy.") / thân mật: 좋아. (joa)
• 그래요. (geuraeyo, "Vâng, thế đi.") / thân mật: 그래. hoặc 그러자. (geuraja)
• 그럽시다. (geureopsida, "Cứ thế đi.") khi người nói ngang hàng hoặc lớn hơn
• 미안해요, 다음에 같이 가요. (mianhaeyo, daeume gachi gayo, "Xin lỗi, lần sau mình đi cùng nhé.")
• 오늘은 좀 바빠요. (oneureun jom bappayo, "Hôm nay tôi hơi bận.")

Lỗi người Việt hay mắc

• Sai: 만들읍시다. Đúng: 만듭시다. Thân từ có ㄹ cuối thì rụng ㄹ và thêm ㅂ시다.
• Sai: 먹ㅂ시다 hoặc 가읍시다. Thân có phụ âm cuối dùng 읍시다, thân có nguyên âm dùng ㅂ시다.
• Sai: 안 갑시다 để nói "đừng đi". Đúng: 가지 맙시다. (gaji mapsida). Lời rủ phủ định luôn dùng 지 말다; tương tự là 가지 말자, 가지 말아요.
• Sai: 가자요. Đuôi 자 là thân mật, không thêm 요. Muốn lịch sự thì đổi hẳn sang 가요.
• Nói 같이 갑시다 với giáo viên, sếp hoặc bố mẹ người yêu. Đổi thành 같이 가시죠 hoặc 같이 가요.
• Dùng 가자 với người mới quen. 반말 chỉ dùng khi hai bên đã thống nhất nói trống không với nhau.

Bài tập nhỏ

Chia các động từ sau sang dạng -(으)ㅂ시다 và -자:

1. 타다 (đi xe, lên xe)
2. 찾다 (tìm)
3. 열다 (mở)
4. 묻다 (hỏi)
5. 기다리다 (đợi)

Dịch sang tiếng Hàn: (6) "Mình đừng nói chuyện này nữa nhé" (với bạn thân). (7) "Giám đốc, mình cùng đi ăn trưa ạ."

Đáp án: (1) 탑시다 / 타자. (2) 찾읍시다 / 찾자. (3) 엽시다 / 열자. (4) 물읍시다 / 묻자 (bất quy tắc ㄷ). (5) 기다립시다 / 기다리자. (6) 이 얘기는 그만하자. hoặc 이 얘기는 하지 말자. (7) 사장님, 같이 점심 드시러 가시죠. (dùng 드시다, kính ngữ của 먹다).

Câu hỏi thường gặp

갑시다 nghĩa là gì?

갑시다 là 가다 (đi) chia ở đuôi rủ rê trang trọng, nghĩa là "đi thôi", "cùng đi nào". Câu 갑시다! hay nghe khi một người dẫn nhóm hô cả nhóm xuất phát.

읍시다 và 자 khác nhau thế nào?

Cùng là lời rủ, khác nhau ở mức nói. 읍시다 thuộc thể trang trọng, dùng với người ngang hàng, ít tuổi hơn hoặc đám đông. 자 là 반말, chỉ dùng với bạn thân và người nhỏ hơn. Cả hai đều không hợp để nói với người trên.

Có dùng 읍시다 trong tin nhắn với đồng nghiệp được không?

Được nếu người đó ngang hàng hoặc ít thâm niên hơn, nhất là tin nhắn nhóm công việc. Với người hơn tuổi hoặc cấp trên, dùng 아요/어요 hoặc (으)시죠 an toàn hơn.

Rủ "cùng làm" mà muốn hỏi ý trước thì nói sao?

Dùng (으)ㄹ까요: 같이 볼까요? (gachi bolkkayo?, "Mình cùng xem nhé?"). Với bạn thân: 같이 볼래? (gachi bollae?, "Xem cùng không?").

Thuật lại lời rủ của người khác thì dùng gì?

Dùng 자고 하다: 친구가 같이 가자고 했어요. (chinguga gachi gajago haesseoyo, "Bạn tôi rủ đi cùng"). Dạng rút gọn và các kiểu câu gián tiếp khác có trong bài câu gián tiếp tiếng Hàn.