Ngữ pháp ことだ (N3): cách khuyên Vることだ, Vないことだ

Ngữ pháp ことだ dùng để đưa ra lời khuyên dứt khoát: Vる + ことだ là "tốt nhất là nên...", Vない + ことだ là "tốt nhất là đừng...". Người nói thường ở vị trí trên (thầy cô, cấp trên, người lớn tuổi) hoặc đang nói một nguyên tắc chung. Ví dụ: 日本語が上手になりたければ、毎日話すことだ。 (Nihongo ga jōzu ni naritakereba, mainichi hanasu koto da, "Muốn giỏi tiếng Nhật thì phải nói mỗi ngày") và 風邪を早く治したいなら、無理をしないことです。 (Kaze o hayaku naoshitai nara, muri o shinai koto desu, "Muốn mau khỏi cảm thì đừng cố sức").

Mẫu này nằm trong danh sách ngữ pháp N3. Nó gần nghĩa với ほうがいい và べきだ, lại dễ lẫn với ものだ vì cả hai đều có dạng "danh từ hình thức + だ". Bài đi theo thứ tự: công thức, cách ghép, cách dùng, phân biệt, lỗi hay gặp và bài tập.

Bảng công thức

Mẫu	Cách ghép	Nghĩa
Vることだ	động từ thể từ điển + ことだ	tốt nhất là nên..., phải...
Vないことだ	động từ thể ない + ことだ	tốt nhất là đừng..., không nên...
ことです	dạng lịch sự của ことだ	như trên, mềm hơn
〜たければ / 〜なら + ことだ	điều kiện + lời khuyên	muốn... thì nên...

ことだ chỉ đi với động từ. Tính từ và danh từ đứng trước ことだ mang nghĩa khác (cảm thán), xem phần cuối bài.

Cách ghép với từng nhóm động từ

Động từ	Vることだ	Vないことだ
休む (nghỉ, nhóm 1)	休むことだ yasumu koto da	休まないことだ yasumanai koto da
聞く (hỏi, nhóm 1)	聞くことだ kiku koto da	聞かないことだ kikanai koto da
言う (nói, nhóm 1)	言うことだ iu koto da	言わないことだ iwanai koto da
寝る (ngủ, nhóm 2)	寝ることだ neru koto da	寝ないことだ nenai koto da
食べる (ăn, nhóm 2)	食べることだ taberu koto da	食べないことだ tabenai koto da
する (làm, nhóm 3)	することだ suru koto da	しないことだ shinai koto da
来る (đến, nhóm 3)	来ることだ kuru koto da	来ないことだ konai koto da

Cách chia thể ない của nhóm 1 (う → わない, く → かない) có ở bài thể ない. Lưu ý 来ない đọc là konai, không phải kinai.

Cách dùng 1: khuyên nên làm gì

Vế trước thường nêu mục tiêu bằng 〜たければ, 〜なら, 〜には ("để..."), vế sau là việc cần làm. Câu mang giọng chắc chắn, như rút ra từ kinh nghiệm.

Câu tiếng Nhật	Phiên âm	Nghĩa
試験に合格したければ、過去問を何度も解くことです。	Shiken ni gōkaku shitakereba, kakomon o nando mo toku koto desu.	Muốn đỗ kỳ thi thì nên giải đề cũ nhiều lần.
分からないときは、まず先輩に聞くことだ。	Wakaranai toki wa, mazu senpai ni kiku koto da.	Khi không hiểu thì trước hết cứ hỏi đàn anh.
疲れているなら、今日は早く寝ることだよ。	Tsukarete iru nara, kyō wa hayaku neru koto da yo.	Mệt thì hôm nay ngủ sớm đi.
面接で緊張しないためには、何度も練習することだ。	Mensetsu de kinchō shinai tame ni wa, nando mo renshū suru koto da.	Để không run khi phỏng vấn, hãy luyện nhiều lần.
痩せたいなら、まず毎日歩くことですね。	Yasetai nara, mazu mainichi aruku koto desu ne.	Muốn giảm cân thì trước tiên nên đi bộ mỗi ngày.

Cách dùng 2: khuyên đừng làm gì

Câu tiếng Nhật	Phiên âm	Nghĩa
人の悪口は言わないことだ。	Hito no warukuchi wa iwanai koto da.	Đừng nói xấu người khác.
失敗を恐れないことです。	Shippai o osorenai koto desu.	Đừng sợ thất bại.
熱があるときは、お風呂に入らないことだ。	Netsu ga aru toki wa, ofuro ni hairanai koto da.	Đang sốt thì đừng tắm bồn.
一人で悩まないことだよ。	Hitori de nayamanai koto da yo.	Đừng ôm phiền muộn một mình.

Thêm よ hoặc ね cuối câu làm lời khuyên bớt cứng. Muốn nhấn mạnh "điều quan trọng nhất", người Nhật hay đặt 何より (nani yori) phía trước: 何より、続けることだ。 (Nani yori, tsuzukeru koto da, "Quan trọng nhất là phải duy trì").

Phân biệt ことだ, ほうがいい, ものだ và べきだ

Mẫu	Ý chính	Ai nói với ai	Ví dụ
ことだ	lời khuyên dứt khoát cho người nghe, trong tình huống cụ thể	người trên với người dưới, hoặc người ngang hàng thân	早く寝ることだ。
ほうがいい	gợi ý mềm, so sánh hai lựa chọn	ai cũng dùng được, kể cả với người trên (thêm と思います)	早く寝たほうがいい。
ものだ	lẽ thường, bản chất, đạo lý chung của xã hội	nói về con người nói chung	子供は早く寝るものだ。
べきだ	nghĩa vụ, điều đúng về mặt đạo lý	khá nặng, dễ nghe như phê phán	約束は守るべきだ。

Phiên âm các câu trong bảng:

• 早く寝ることだ。 (hayaku neru koto da, "Ngủ sớm đi").
• 早く寝たほうがいい。 (hayaku neta hō ga ii, "Nên ngủ sớm thì hơn").
• 子供は早く寝るものだ。 (kodomo wa hayaku neru mono da, "Trẻ con thì phải ngủ sớm", lẽ thường).
• 約束は守るべきだ。 (yakusoku wa mamoru beki da, "Phải giữ lời hứa").

Cách phân biệt nhanh: nếu câu nói với một người cụ thể về việc người đó nên làm, dùng ことだ. Nếu câu nói con người nói chung vốn phải thế, dùng ものだ. Chi tiết từng mẫu xem ở bài ngữ pháp ほうがいい, ngữ pháp ものだ và ngữ pháp べきだ.

Một khác biệt nữa về thể: ほうがいい hay đi với thể た (行ったほうがいい, itta hō ga ii), còn ことだ luôn đi với thể từ điển. ✗ 行ったことだ không mang nghĩa khuyên.

ことだ với tính từ: nghĩa cảm thán, không phải lời khuyên

Khi đứng sau tính từ, ことだ diễn tả cảm xúc của người nói về một sự việc, nghĩa là "thật là...". Đây là cách dùng khác, gặp trong văn viết.

Câu tiếng Nhật	Phiên âm	Nghĩa
若いのに、よく頑張っていて感心なことだ。	Wakai noni, yoku ganbatte ite kanshin na koto da.	Còn trẻ mà chịu khó như vậy, thật đáng khen.
若い人が地方を離れるのは寂しいことだ。	Wakai hito ga chihō o hanareru no wa sabishii koto da.	Người trẻ rời bỏ quê thật là đáng buồn.

Nhìn từ đứng trước là biết: động từ (thể từ điển, thể ない) thì là lời khuyên, tính từ thì là cảm thán. Cách dùng こと làm danh từ hoá nói chung có ở bài danh từ hoá bằng こと và の.

Lỗi người Việt hay mắc

• Dùng ことだ với cấp trên, khách hàng. ✗ 部長、少し休むことです → ✓ 部長、少しお休みになったほうがいいと思います。 (Buchō, sukoshi o-yasumi ni natta hō ga ii to omoimasu). ことだ nghe như đang dạy bảo.
• Dùng thể ます. ✗ 休みますことだ → ✓ 休むことだ.
• Dùng ことだ để tự nói về mình. ✗ 私は毎日運動することだ (muốn nói "tôi phải tập thể dục") → ✓ 毎日運動するようにしています。 (Mainichi undō suru yō ni shite imasu).
• Nhầm với ことにする. 毎日走ることにした là "tôi quyết định chạy mỗi ngày", không phải lời khuyên.

Bài tập nhỏ

Chọn ことだ, ほうがいい hoặc ものだ cho phù hợp.

1. 先生：日本語を上達させたいなら、毎日日本語で日記を書く___。
2. 人に何かをもらったら、お礼を言う___。 (lẽ thường)
3. 課長、明日は雨なので、傘を持っていった___と思います。
4. 本当に疲れているなら、今は何も考えない___。

Đáp án:

1. ことだ: 日本語を上達させたいなら、毎日日本語で日記を書くことだ。 (Nihongo o jōtatsu sasetai nara, mainichi Nihongo de nikki o kaku koto da, "Muốn tiến bộ tiếng Nhật thì hãy viết nhật ký bằng tiếng Nhật mỗi ngày"). Thầy giáo khuyên học trò.
2. ものだ: 人に何かをもらったら、お礼を言うものだ。 (Hito ni nanika o morattara, orei o iu mono da, "Nhận gì của người khác thì phải cảm ơn"). Đây là phép lịch sự chung.
3. ほうがいい: 課長、明日は雨なので、傘を持っていったほうがいいと思います。 (Kachō, ashita wa ame na node, kasa o motte itta hō ga ii to omoimasu). Nói với cấp trên nên dùng mẫu mềm.
4. ことだ: 本当に疲れているなら、今は何も考えないことだ。 (Hontō ni tsukarete iru nara, ima wa nani mo kangaenai koto da, "Nếu thật sự mệt thì lúc này đừng nghĩ gì cả").

Câu hỏi thường gặp

ことだ và ことです khác nhau thế nào?

Cùng nghĩa, ことです là dạng lịch sự. Tuy vậy, kể cả với ことです, mẫu này vẫn mang giọng khuyên từ trên xuống, nên hợp với bác sĩ, giáo viên, người hướng dẫn hơn là nhân viên nói với khách.

ことだ có dùng trong hội thoại hằng ngày không?

Có, nhất là giữa bạn bè thân hoặc người lớn khuyên người trẻ, thường kèm よ, ね: 気にしないことだよ。 (Ki ni shinai koto da yo, "Đừng bận tâm"). Trong sách self-help, báo chí cũng gặp nhiều.

ことだ có thuộc đề JLPT N3 không?

ことだ (lời khuyên) thường được xếp vào ngữ pháp N3 trong các giáo trình luyện thi. JLPT không công bố danh sách ngữ pháp chính thức, nên mỗi sách xếp cấp hơi khác nhau.