Ngữ pháp させていただく trong tiếng Nhật: cách xin phép lịch sự và khi nào thành lạm dụng

Muốn xin phép làm gì đó thật lịch sự trong tiếng Nhật, bạn dùng thể sai khiến + ていただく. Hỏi xin phép thì nói させていただけませんか: 明日、休ませていただけませんか。 (ashita, yasumasete itadakemasen ka, "ngày mai tôi xin nghỉ được không ạ?"). Báo trước việc mình sắp làm theo cách khiêm nhường thì nói させていただきます: では、説明させていただきます。 (dewa, setsumei sasete itadakimasu, "sau đây tôi xin phép trình bày").

Nghĩa đen của mẫu này là "được anh chị để tôi làm". Người nói tự hạ mình, coi việc mình làm là nhờ ơn người nghe. Vì vậy đây là mẫu câu gặp hằng ngày ở công ty Nhật, trong email, cuộc họp và lúc gọi điện. Bài thể sai khiến đã giới thiệu させてください; bài này đi sâu vào dạng khiêm nhường ていただく và những chỗ người học hay dùng sai.

Bảng công thức

Muốn nói	Công thức	Ví dụ	Nghĩa
Xin phép (hỏi, rất lịch sự)	V sai khiến て + いただけませんか	早退させていただけませんか。	Cho tôi xin về sớm được không ạ?
Xin phép (hỏi, lịch sự)	V sai khiến て + いただけますか	ここに置かせていただけますか。	Tôi để đồ ở đây được không ạ?
Xin phép (hỏi, nhẹ hơn)	V sai khiến て + もらえますか	ちょっと見させてもらえますか。	Cho tôi xem một chút được không?
Xin, nhờ cho làm	V sai khiến て + ください	私にやらせてください。	Hãy để tôi làm.
Báo việc mình làm (khiêm nhường)	V sai khiến て + いただきます	確認させていただきます。	Tôi xin phép kiểm tra.
Xin phép rất trang trọng	V sai khiến て + いただきたいのですが	一つ質問させていただきたいのですが。	Tôi xin được hỏi một câu.

Cách đọc các ví dụ trong bảng: soutai sasete itadakemasen ka, koko ni okasete itadakemasu ka, chotto misasete moraemasu ka, watashi ni yarasete kudasai, kakunin sasete itadakimasu, hitotsu shitsumon sasete itadakitai no desu ga.

Cách chia theo từng nhóm động từ

Bước 1: chuyển động từ sang thể sai khiến. Bước 2: đổi đuôi る thành て rồi thêm いただく. Thể sai khiến luôn là động từ nhóm 2, nên dạng て lúc nào cũng là させて, らせて, かせて...

Nhóm 1: đổi âm cuối sang hàng あ + せて

Từ điển	Thể sai khiến て	Câu xin phép
休む (yasumu, nghỉ)	休ませて	休ませていただけませんか。 (yasumasete itadakemasen ka)
帰る (kaeru, về)	帰らせて	先に帰らせていただきます。 (saki ni kaerasete itadakimasu)
使う (tsukau, dùng)	使わせて	会議室を使わせていただけますか。 (kaigishitsu o tsukawasete itadakemasu ka)
書く (kaku, viết)	書かせて	一言書かせていただきます。 (hitokoto kakasete itadakimasu)
言う (iu, nói)	言わせて	一言言わせていただけますか。 (hitokoto iwasete itadakemasu ka)

Chú ý う chuyển thành わ, không phải あ: 使う thành 使わせる, 言う thành 言わせる. 帰る trông giống nhóm 2 nhưng là nhóm 1, nên chia 帰らせる.

Nhóm 2: bỏ る + させて

Từ điển	Thể sai khiến て	Câu xin phép
見る (miru, xem)	見させて	資料を見させていただけますか。 (shiryou o misasete itadakemasu ka)
考える (kangaeru, suy nghĩ)	考えさせて	少し考えさせていただけませんか。 (sukoshi kangaesasete itadakemasen ka)
調べる (shiraberu, tìm hiểu)	調べさせて	こちらで調べさせていただきます。 (kochira de shirabesasete itadakimasu)

Nhóm 3: する thành させて, 来る thành 来させて

Từ điển	Thể sai khiến て	Câu xin phép
する (suru, làm)	させて	担当させていただきます。 (tantou sasete itadakimasu, tôi xin phụ trách)
参加する (sanka suru, tham gia)	参加させて	私も参加させていただけますか。 (watashi mo sanka sasete itadakemasu ka)
来る (kuru, đến)	来させて	明日も来させていただけますか。 (ashita mo kosasete itadakemasu ka)

来させて đọc là kosasete, không đọc kisasete. Trong thực tế, khi xin đến người ta hay dùng 伺う hơn: 明日また伺ってもよろしいですか。 (ashita mata ukagatte mo yoroshii desu ka).

Ba cách dùng chính

1. Hỏi xin phép người trên

Đây là cách dùng an toàn nhất. Bạn muốn làm một việc cần sếp, khách hay thầy cô đồng ý, nên hỏi bằng いただけませんか hoặc いただけますか. Dạng phủ định いただけませんか mềm hơn một chút vì để người nghe dễ từ chối.

Câu	Cách đọc	Nghĩa
来週の金曜日、休ませていただけませんか。	raishuu no kinyoubi, yasumasete itadakemasen ka	Thứ Sáu tuần sau tôi xin nghỉ được không ạ?
体調が悪いので、早退させていただけませんか。	taichou ga warui node, soutai sasete itadakemasen ka	Tôi thấy không khoẻ, cho tôi xin về sớm được không ạ?
このデータをコピーさせていただけますか。	kono deeta o kopii sasete itadakemasu ka	Tôi sao chép dữ liệu này được không ạ?
お電話を使わせていただけますか。	odenwa o tsukawasete itadakemasu ka	Tôi mượn điện thoại được không ạ?

Lý do xin nghỉ, cách viết tin nhắn cho sếp và mẫu câu khi ốm có trong bài xin nghỉ làm tiếng Nhật.

2. Báo trước việc mình làm theo cách khiêm nhường

Ở dạng khẳng định させていただきます, bạn không hỏi mà thông báo. Câu này hợp khi việc đó thật sự cần sự đồng ý ngầm của người nghe: nhận phụ trách, xem tài liệu của khách, bắt đầu trình bày.

Câu	Cách đọc	Nghĩa
本日の司会を務めさせていただきます。	honjitsu no shikai o tsutomesasete itadakimasu	Hôm nay tôi xin phép làm người dẫn chương trình.
資料を拝見させていただきました。	shiryou o haiken sasete itadakimashita	Tôi đã xem tài liệu của anh chị.
その件は検討させていただきます。	sono ken wa kentou sasete itadakimasu	Việc đó chúng tôi xin phép xem xét thêm.
本日は休業させていただきます。	honjitsu wa kyuugyou sasete itadakimasu	Hôm nay cửa hàng xin phép nghỉ.

Câu thứ hai hay bị chê là "kính ngữ chồng" vì 拝見 đã là khiêm nhường ngữ. Viết 資料を拝見しました。 (shiryou o haiken shimashita) là đủ. Câu 検討させていただきます trong đàm phán thường là cách từ chối khéo, đừng hiểu là đối tác chắc chắn đồng ý.

3. Cảm ơn vì đã được làm

Ở thể quá khứ, mẫu này mang ý biết ơn: mình đã được cho làm việc gì đó.

Câu	Cách đọc	Nghĩa
貴重な経験をさせていただきました。	kichou na keiken o sasete itadakimashita	Tôi đã được trải nghiệm một điều quý giá.
楽しく働かせていただきました。	tanoshiku hatarakasete itadakimashita	Tôi đã được làm việc rất vui.
勉強させていただきました。	benkyou sasete itadakimashita	Tôi đã học hỏi được nhiều điều.

Câu cuối hay nghe khi ai đó vừa được chỉ bảo. Trong buôn bán, nhất là ở vùng Kansai, người bán nói 勉強します hoặc 勉強させていただきます với nghĩa "tôi bớt giá cho anh chị".

Khi nào dùng させていただく là quá tay

Năm 2007, 文化審議会 (Hội đồng Văn hoá Nhật) đưa ra bản hướng dẫn kính ngữ 敬語の指針. Bản này nêu hai điều kiện để dùng させていただく cho tự nhiên: việc mình làm cần người nghe hoặc người thứ ba đồng ý, và mình thấy được nhờ ơn khi làm việc đó. Thiếu cả hai điều kiện, câu nghe vòng vo, có người Nhật thấy khó chịu.

Câu quá tay	Vấn đề	Nói gọn hơn
結婚させていただきました。	Kết hôn không cần người nghe đồng ý	結婚いたしました。 (kekkon itashimashita)
資料を配布させていただきます。	Phát tài liệu trong buổi họp mình chủ trì	資料をお配りします。 (shiryou o okubari shimasu)
私は大学を卒業させていただきました。	Tốt nghiệp là việc của mình	私は大学を卒業しました。 (watashi wa daigaku o sotsugyou shimashita)
メールを送らせていただきます。 (lặp nhiều lần)	Một email dùng 4, 5 lần nghe nặng	メールをお送りします。 (meeru o ookuri shimasu)

Mẹo kiểm nhanh: thử dịch câu thành "anh chị để tôi...". Nếu nghe hợp lý thì させていただく ổn. Nếu nghe buồn cười, như "anh chị để tôi kết hôn", hãy đổi sang khiêm nhường ngữ お～する, いたします hoặc chỉ cần thể ます. Bảng động từ khiêm nhường đặc biệt như 伺う, 拝見する, 申す có ở bài kính ngữ tiếng Nhật.

Phân biệt với các mẫu gần nghĩa

Mẫu	Ai làm	Sắc thái	Ví dụ
させてください	Tôi	Xin, nhờ thẳng, hơi mạnh	ここで待たせてください。 (koko de matasete kudasai)
させてもらえますか	Tôi	Lịch sự vừa, dùng với đồng nghiệp	ちょっと休ませてもらえますか。 (chotto yasumasete moraemasu ka)
させていただけませんか	Tôi	Rất lịch sự, dùng với sếp, khách	ここで待たせていただけませんか。 (koko de matasete itadakemasen ka)
てもいいですか	Tôi	Hỏi được phép, trung tính	ここで待ってもいいですか。 (koko de matte mo ii desu ka)
ていただけませんか	Người nghe	Nhờ người khác làm giúp	ここで待っていただけませんか。 (koko de matte itadakemasen ka)

Hai dòng cuối dễ nhầm nhất. 待たせていただけませんか là "cho tôi chờ ở đây", 待っていただけませんか là "anh chị chờ ở đây giúp tôi". Chỉ khác chữ せ mà người làm hành động đổi hẳn. Mẫu nhờ người khác làm giúp có trong bài nhờ vả て + くれませんか, còn mẫu てもいいですか là cách hỏi được phép ở mức trung tính.

Mẫu câu công sở dùng hằng ngày

Tình huống	Câu	Cách đọc
Mở đầu phần trình bày	それでは、始めさせていただきます。	sore dewa, hajimesasete itadakimasu
Tự giới thiệu ở buổi họp	自己紹介させていただきます。	jiko shoukai sasete itadakimasu
Xin về trước	お先に失礼させていただきます。	osaki ni shitsurei sasete itadakimasu
Xin thời gian suy nghĩ	少しお時間をいただけますか。	sukoshi ojikan o itadakemasu ka
Xin dời lịch	打ち合わせの日程を変更させていただけませんか。	uchiawase no nittei o henkou sasete itadakemasen ka
Gọi điện báo trước	明日の件で確認させていただきたいのですが。	ashita no ken de kakunin sasete itadakitai no desu ga

Hằng ngày, câu xin về trước phổ biến nhất vẫn là お先に失礼します. Dạng させていただきます dùng khi bạn về sớm hơn giờ quy định hoặc lúc mọi người còn bận.

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ 読まさせていただきます → ✓ 読ませていただきます. Nhóm 1 chỉ thêm せる. Chèn thêm さ là lỗi さ入れ言葉, người Nhật cũng hay mắc nhưng bị coi là sai.
• ✗ 帰させていただきます → ✓ 帰らせていただきます. 帰る là nhóm 1.
• ✗ 休んでいただけませんか khi muốn mình được nghỉ. Câu này là nhờ sếp nghỉ. Phải nói 休ませていただけませんか.
• Dùng させていただきます để xin phép. Dạng khẳng định là báo trước, sếp chưa kịp đồng ý. Việc cần duyệt như nghỉ phép, đổi ca thì hỏi bằng いただけませんか.
• Một câu chồng hai lớp: ✗ 拝見させていただきます → ✓ 拝見します hoặc 見させていただきます.

Bài tập nhỏ

Chuyển sang dạng xin phép lịch sự させていただけませんか:

1. 写真を撮る (chụp ảnh)
2. 窓を開ける (mở cửa sổ)
3. 説明する (giải thích)
4. 明日早く帰る (ngày mai về sớm)
5. この傘を借りる (mượn cái ô này)

Đáp án:

1. 写真を撮らせていただけませんか。 (shashin o torasete itadakemasen ka)
2. 窓を開けさせていただけませんか。 (mado o akesasete itadakemasen ka)
3. 説明させていただけませんか。 (setsumei sasete itadakemasen ka)
4. 明日早く帰らせていただけませんか。 (ashita hayaku kaerasete itadakemasen ka)
5. この傘を借りさせていただけませんか。 (kono kasa o karisasete itadakemasen ka). Câu này đúng ngữ pháp nhưng hơi nặng; người Nhật hay nói この傘をお借りしてもよろしいですか。 (kono kasa o okari shite mo yoroshii desu ka).

Câu hỏi thường gặp

させていただく nghĩa là gì?

Nghĩa đen là "được người khác để cho làm". Người nói dùng nó để báo hoặc xin làm việc của mình một cách khiêm nhường, coi đó là nhờ ơn người nghe. Ví dụ 担当させていただきます là "tôi xin phép phụ trách".

させていただけませんか và させてください khác nhau thế nào?

Cả hai đều là xin cho mình được làm. させてください là câu đề nghị, nghe thẳng hơn, dùng khi bạn muốn nhận việc hay nài nỉ. させていただけませんか là câu hỏi, để người nghe quyền quyết định, nên hợp với sếp và khách hàng.

Mẫu này thuộc trình độ JLPT nào?

Thể sai khiến học ở N4, còn ていただく và các dạng khiêm nhường thường ôn ở N3. Trong bài thi đọc hiểu N3, N2, させていただく hay xuất hiện ở email và thông báo của công ty.

Dùng させていただきます nhiều có bị coi là bất lịch sự không?

Không bất lịch sự, nhưng dùng quá nhiều làm câu dài và nặng. Trong email, mỗi đoạn dùng một lần là vừa. Các chỗ còn lại đổi sang お～します hoặc いたします. Mẫu email và họp hành có thêm ở bài tiếng Nhật thương mại.