Trợ từ へ (he) trong tiếng Nhật: cách đọc "e" và phân biệt với に

Khi làm trợ từ, chữ へ đọc là "e" (không đọc "he"). Nó đứng sau danh từ chỉ nơi chốn và cho biết hướng di chuyển, đi với các động từ như 行く, 来る, 帰る, 向かう. Ví dụ: 学校へ行きます。 (gakkō e ikimasu, "tôi đi đến trường"), 来月、日本へ帰ります。 (raigetsu, Nihon e kaerimasu, "tháng sau tôi về Nhật"). Với động từ di chuyển, へ và に thường thay cho nhau được: へ nghiêng về hướng đi, に nghiêng về điểm đến. Riêng trước danh từ thì chỉ dùng への, không có にの.

Bảng công thức

Mẫu	Công thức	Ví dụ	Nghĩa
Đi về phía, đến	Nơi chốn + へ + 行く/来る/帰る	駅へ行きます。	Tôi đi ra ga.
Hướng	Phương hướng + へ + V	右へ曲がってください。	Hãy rẽ phải.
Bổ nghĩa danh từ	N1 + への + N2	日本への旅行	chuyến đi Nhật
Gửi ai (thư, quà)	Người + へ / への	母への手紙	lá thư gửi mẹ
Cũng đi đến	へ + も	大阪へも行きました。	Tôi cũng đi Osaka.
Đến... thì	へ + は	京都へは行きませんでした。	Kyoto thì tôi không đi.

Vì sao へ đọc là "e"

Trong bảng hiragana, へ là âm "he". Ngày xưa nhiều âm thuộc hàng は ở giữa và cuối từ dần chuyển sang đọc như hàng あ và わ, nên trợ từ へ được đọc là "e". Khi chuẩn chính tả hiện đại ra đời, cách viết của ba trợ từ は (wa), へ (e), を (o) được giữ theo lối cũ, dù cách đọc đã đổi. Vì vậy:

• へ là trợ từ → đọc "e": 東京へ (Tōkyō e).
• へ nằm trong một từ → đọc "he": 部屋 (heya, "căn phòng"), 下手 (heta, "kém, dở").
• Âm "e" thông thường trong từ viết bằng え: 絵 (e, "bức tranh"), 駅 (eki, "nhà ga").

Bộ ba は, へ, を là chỗ duy nhất trong hiragana mà chữ viết và cách đọc lệch nhau theo kiểu này. Chuyện は đọc "wa" được nói kỹ trong bài phân biệt は và が.

へ chỉ hướng di chuyển

へ đi với động từ có chuyển động: 行く (đi), 来る (đến), 帰る (về), 向かう (hướng tới), 進む (tiến), 歩く (đi bộ), 引っ越す (chuyển nhà), 送る (gửi). Nó nhấn vào phía mà người hay vật đang hướng tới.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
友達と海へ行きました。	tomodachi to umi e ikimashita	Tôi đi biển với bạn.
この電車は新宿へ向かいます。	kono densha wa Shinjuku e mukaimasu	Tàu này chạy hướng Shinjuku.
まっすぐ北へ進んでください。	massugu kita e susunde kudasai	Hãy đi thẳng về hướng bắc.
駅の方へ歩いていきました。	eki no hō e aruite ikimashita	Anh ấy đi bộ về phía nhà ga.
来年、大阪へ引っ越します。	rainen, Ōsaka e hikkoshimasu	Năm sau tôi chuyển nhà đến Osaka.
荷物をベトナムへ送りました。	nimotsu o Betonamu e okurimashita	Tôi đã gửi hành lý về Việt Nam.

Phân biệt へ và に

Với 行く, 来る, 帰る, hai câu 学校へ行きます。 và 学校に行きます。 đều đúng, nghĩa gần như nhau. Trong hội thoại hằng ngày, người Nhật dùng に nhiều hơn; へ hay gặp trong văn viết, biển báo, thông báo nhà ga. Khác biệt nằm ở sắc thái và ở những chỗ chỉ một trong hai được dùng.

	へ (e)	に (ni)
Nhấn vào	Hướng, phía đi tới	Điểm đến, nơi hành động dừng lại
Với 行く, 来る, 帰る	Dùng được	Dùng được (phổ biến hơn khi nói)
Hành động không di chuyển (座る, 乗る, 着く)	Không dùng hoặc nghe lạ	Dùng
Thời điểm (7時に, 月曜日に)	Không	Dùng
Nơi tồn tại (いる, ある)	Không	Dùng
Trước danh từ	への	Không có にの

Những câu chỉ dùng に vì động từ nói về điểm tới hoặc vị trí, không phải hướng đi:

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
椅子に座ってください。	isu ni suwatte kudasai	Mời ngồi xuống ghế.
毎朝バスに乗ります。	maiasa basu ni norimasu	Sáng nào tôi cũng đi xe buýt.
8時に駅に着きました。	hachiji ni eki ni tsukimashita	Tôi đến ga lúc 8 giờ.
公園に子供がいます。	kōen ni kodomo ga imasu	Trong công viên có trẻ con.

Một mẹo nhỏ: nếu câu trả lời cho "đi về phía nào" thì へ hợp; nếu trả lời cho "đến chỗ nào, ở chỗ nào, lúc nào" thì に là lựa chọn an toàn. Các nghĩa khác của に có trong bài trợ từ を, に, で.

への: đặt trước danh từ

Muốn biến cụm "đi đến đâu" thành bổ ngữ cho một danh từ, bạn thêm の sau へ. Đây là chỗ へ không thể thay bằng に, vì tiếng Nhật không có にの.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
日本への旅行は初めてです。	Nihon e no ryokō wa hajimete desu	Đây là lần đầu tôi du lịch Nhật.
友達へのプレゼントを買いました。	tomodachi e no purezento o kaimashita	Tôi đã mua quà cho bạn.
空港へのバスはどこですか。	kūkō e no basu wa doko desu ka	Xe buýt ra sân bay ở đâu ạ?
先生へのメールを書いています。	sensei e no mēru o kaite imasu	Tôi đang viết email gửi thầy.

Trên bì thư, thiệp hay tin nhắn ngắn, người Nhật viết tên người nhận + へ để nói "gửi...": お母さんへ (okāsan e, "gửi mẹ"), 田中さんへ (Tanaka-san e, "gửi anh Tanaka"). Câu chào 日本へようこそ。 (Nihon e yōkoso, "chào mừng đến Nhật Bản") cũng dùng へ.

へ ghép với は, も, と

Khác với を, trợ từ へ không biến mất khi gặp は hay も; nó đứng trước và giữ nguyên:

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
北海道へは行ったことがありません。	Hokkaidō e wa itta koto ga arimasen	Hokkaido thì tôi chưa đi bao giờ.
奈良へも行きたいです。	Nara e mo ikitai desu	Tôi cũng muốn đi Nara.
会場へと急ぎました。	kaijō e to isogimashita	Tôi vội vã hướng về hội trường.

Dạng へと mang màu văn viết, nhấn chuyển động hướng tới một nơi. Cách ghép も sau trợ từ được nói ở bài trợ từ も.

Lỗi người Việt hay mắc

• Đọc 学校へ thành "gakkō he". Trợ từ đọc là "e".
• Viết theo âm: ✗ 学校え行きます。 → ✓ 学校へ行きます。 Trợ từ luôn viết bằng へ.
• ✗ 日本にの旅行 → ✓ 日本への旅行. Trước danh từ chỉ có への.
• ✗ 電車へ乗ります。 → ✓ 電車に乗ります。 乗る đi với に.
• ✗ 3時へ着きます。 → ✓ 3時に着きます。 Thời điểm luôn dùng に.
• Gõ máy tính: gõ "he" mới ra へ. Gõ "e" sẽ ra え.

Bài tập nhỏ

Chọn へ, に hoặc への.

1. 来週、ホーチミン市（　）行きます。
2. 部屋（　）入る前に、靴を脱いでください。
3. これは家族（　）お土産です。
4. 毎日7時（　）起きます。
5. タクシー（　）乗りましょう。

Đáp án: 1. へ hoặc に đều đúng (ホーチミン市へ行きます。); 2. に (部屋に入る là cách nói quen hơn, へ cũng có người dùng); 3. への (家族へのお土産, "quà cho gia đình"); 4. に (thời điểm); 5. に (タクシーに乗りましょう。).

Câu hỏi thường gặp

Trợ từ へ đọc là gì?

Đọc là "e". Chỉ khi へ nằm bên trong một từ (như 部屋 heya, 下手 heta) thì mới đọc "he".

Trợ từ e trong tiếng Nhật có phải viết là え không?

Không. Trợ từ chỉ hướng luôn viết bằng へ. Chữ え dùng cho âm "e" bình thường trong từ, ví dụ 駅 (えき), 映画 (えいが).

Lúc nói chuyện nên dùng へ hay に?

Với 行く, 来る, 帰る, dùng cái nào cũng được; khi nói người Nhật dùng に nhiều hơn. Khi cần bổ nghĩa cho danh từ thì bắt buộc dùng への.

Tiếng Hàn có trợ từ nào giống へ?

Gần nhất là (으)로 khi chỉ hướng di chuyển, ví dụ 학교로 가요. Bạn có thể đối chiếu với bài tiểu từ (으)로.